Brutalizm ÔÇô co┼Ť wi─Öcej ni┼╝ tylko beton

Brutalizm jest zdecydowanie najsurowszym z kierunk├│w nowoczesnej architektury. To styl, w kt├│rym mniej znaczy wi─Öcej. Dom wybudowany w nurcie brutalistycznym b─Ödzie spe┼énieniem marze┼ä wielu os├│b ceni─ůcych minimalizm. Mimo up┼éywu lat styl ten wci─ů┼╝ budzi wiele kontrowersji. Nie od dzi┼Ť jednak wiadomo, ┼╝e aby co┼Ť lepiej zrozumie─ç, nale┼╝y to pozna─ç. Przyjrzyjmy si─Ö zatem brutalizmowi nieco bli┼╝ej.

Nowoczesna architektura kojarzy si─Ö z niekonwencjonalnymi rozwi─ůzaniami. Baseny na szczycie wie┼╝owc├│w stanowi─ů coraz cz─Ö┼Ťciej spotykany widok i prawie nikogo ju┼╝ nie dziwi─ů. To bez w─ůtpienia trafne skojarzenie zwi─ůzane z najnowszymi trendami w budownictwie.

Czym jest brutalizm?

Brutalizm to styl architektoniczny powsta┼éy w latach czterdziestych XX wieku. Prawdziw─ů popularno┼Ť─ç zdoby┼é jednak dopiero w latach siedemdziesi─ůtych. Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e obecnie prze┼╝ywa on drug─ů m┼éodo┼Ť─ç. Sam termin ÔÇ×brutalizmÔÇŁ pochodzi od francuskiego s┼éowa brut, co w j─Özyku polskim oznacza ÔÇ×surowyÔÇŁ. To s┼éowo w pe┼éni oddaje istot─Ö brutalizmu.

Brutalistyczne obiekty wznoszone s─ů z betonu. Ideologowie tego nurtu architektonicznego g┼éosili, ┼╝e beton nale┼╝y traktowa─ç wy┼é─ůcznie jako materia┼é konstrukcyjny. To dlatego w brutalizmie nie ma miejsca na szukanie w stworzonym obiekcie metafor czy kontekst├│w. Budynek ma po prostu by─ç i nic poza tym.

Budynki brutalistyczne s─ů cz─Östo monumentalne, budz─ůce respekt. Surowe p┼éyty betonu uformowane w najr├│┼╝niejsze bry┼éy to esencja brutalizmu. Typowy budynek stworzony w tym nurcie wyr├│┼╝nia si─Ö:

  • twardym i surowym kszta┼étem,
  • masywno┼Ťci─ů konstrukcji,
  • nieregularno┼Ťci─ů i brakiem wyko┼äczenia,
  • blokowatym wygl─ůdem.

Pocz─ůtki

Chc─ůc znale┼║─ç odpowied┼║ na to pytanie, nale┼╝y przenie┼Ť─ç si─Ö do lat czterdziestych ubieg┼éego wieku. II wojna ┼Ťwiatowa zmieni┼éa w├│wczas oblicze ┼Ťwiata. Europa zosta┼éa w wielu miejscach doszcz─Ötnie zniszczona. Brakowa┼éo nie tylko pieni─Ödzy i produkt├│w spo┼╝ywczych, ale r├│wnie┼╝ materia┼é├│w budowlanych. Modernizm z racji swojej stylistyki powoli odchodzi┼é w zapomnienie. Na miejscu budynk├│w modernistycznych zacz─Öto stawia─ç nowe ÔÇô brutalistyczne.

Prawdopodobnie pierwszym brutalistycznym budynkiem na ┼Ťwiecie jest Unit├ę d’Habitation. Ten blok mieszkalny powsta┼é w latach 1947-1952 w Marsylii i do dzi┼Ť stanowi najwi─Öksz─ů inspiracj─Ö ca┼éego nurtu architektonicznego. Surowy beton okaza┼é si─Ö idealn─ů recept─ů na problem braku materia┼é├│w budowlanych po II wojnie ┼Ťwiatowej.

Wspomniany budynek inspiruje nie bez powodu. To co┼Ť wi─Öcej ni┼╝ zwyk┼éy blok. Na 12 pi─Ötrach mie┼Ťci a┼╝ 337 gospodarstw domowych, ┼Ťwietlice, sklepy, baseny i miejsca do uprawiania sportu. To nie wszystko. Z dachu rozpo┼Ťciera si─Ö pi─Ökny widok na Morze ┼Ür├│dziemne. Rozwi─ůzania, kt├│re zosta┼éy wprowadzone w tym obiekcie ca┼ékowicie wynagradzaj─ů jego w─ůtpliw─ů urod─Ö.

Brutalizm w Polsce

Najwi─Öcej brutalistycznych budynk├│w w Polsce powsta┼éo w latach 1950-1970. Obecnie coraz mniej architekt├│w decyduje si─Ö na tworzenie projekt├│w w tym stylu. Do dzi┼Ť jednak istnieje wiele budynk├│w stworzonych w nurcie brutalistycznym. Do najciekawszych nale┼╝─ů:

  1. Hotel Forum w Krakowie powstały w 1989 roku.
  2. Hala Olivia w Gdańsku powstała w 1972 roku.
  3. Symbol Katowic, czyli katowicki Spodek, wybudowany w 1971 roku.
  4. Dom Handlowy Central w Łodzi wzniesiony w 1972 roku.

Poza tym warto zauważyć, że wiele polskich osiedli zostało wzniesionych w stylu brutalistycznym lub na jego wzór.

Przysz┼éo┼Ť─ç

Nurty w sztuce i architekturze mo┼╝na por├│wna─ç do mody, kt├│ra przemija, aby nast─Öpnie powr├│ci─ç w nieco zmienionej formie. Przyjmuj─ůc takie za┼éo┼╝enie, mo┼╝emy przewidywa─ç, ┼╝e brutalizm lata ┼Ťwietno┼Ťci ma dopiero przed sob─ů.

Jak wiadomo, w dzisiejszym ┼Ťwiecie trendy tworz─ů arty┼Ťci, projektanci i influencerzy. Kanye West z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů zalicza si─Ö do ka┼╝dej z tych kategorii. Co jednak ten ameryka┼äski raper ma wsp├│lnego z brutalizmem i jak jego poczynania mog─ů wp┼éyn─ů─ç na popularyzacj─Ö tego stylu architektonicznego?

W 2021 roku Kanye West kupi┼é dom w Malibu za kwot─Ö ponad 57 milion├│w dolar├│w. Za projekt budynku odpowiedzialny by┼é japo┼äski architekt Tadao And┼Ź. Ca┼éa willa zosta┼éa stworzona w stylu brutalistycznym, a zakup miliardera komentowa┼éy tysi─ůce os├│b na ca┼éym ┼Ťwiecie. Wielu ludzi por├│wnywa┼éo now─ů posiad┼éo┼Ť─ç rapera doÔÇŽ betonowego pude┼éka. Mimo wszystko Kanye West to posta─ç wp┼éywowa nie tylko w ┼Ťwiecie ubra┼ä i muzyki. Niejednokrotnie to on wyznacza┼é trendy i zmienia┼é opinie ludzi na ca┼éym ┼Ťwiecie ÔÇô wida─ç to cho─çby po sukcesie jego marki Yeezy.

Brutalizm inspiracj─ů?

 ÔÇ×W surowym betonie ci─Ö┼╝ko doszukiwa─ç si─Ö inspiracjiÔÇŁ, pomy┼Ťla┼éby przeci─Ötny cz┼éowiek. Jak si─Ö jednak okazuje, arty┼Ťci my┼Ťl─ů inaczej. Jeszcze 3 lata przed kupnem brutalistycznej willi Kanye West postanowi┼é urz─ůdzi─ç pracowni─Ö swojej marki odzie┼╝owej Yeezy w opuszczonym magazynie Calabasas w Kalifornii.

Yeezy Studio to brutalizm w czystej postaci. W budynku dominuj─ů elementy stalowe i betonowe, a wn─Ötrze utrzymane jest w stonowanych barwach. To wszystko inspiruje projektanta do tworzenia ubra┼ä zachowuj─ůcych minimalistyczny, ale wcale nie zwyczajny charakter. Jak pokaza┼éa rzeczywisto┼Ť─ç, marka odnios┼éa sukces na skal─Ö ┼Ťwiatow─ů. Oznacza to, ┼╝e beton r├│wnie┼╝ mo┼╝e inspirowa─ç do tworzenia rzeczy wielkich.

Tekst: Mikołaj Kmak

Korekta: Agnieszka Dec

Fot. Fred Romero, źródło: flickr