Murale w przestrzeni miejskiej

Zachwycaj─ů i zdobi─ů, daj─ů nowe ┼╝ycie starym murom, wprowadzaj─ů niepowtarzalno┼Ť─ç w powtarzalne nowe osiedla. Cz─Östo s─ů traktowane jak dzie┼éa sztuki. Murale. Przemawiaj─ů do nas z mur├│w miasta, inspiruj─ůc mieszka┼äc├│w i turyst├│w. Nie s─ů bynajmniej przypadkowe. Mocno wpisuj─ů si─Ö w tkank─Ö miasta, nadaj─ůc jej nowy wymiar, prowadz─ů milcz─ůcy dialog. Poprzez mural sztuka prowokuje, uczy i zmienia ┼Ťwiadomo┼Ť─ç.

Co to jest mural?

Mural jest wielkoformatowym malowid┼éem ┼Ťciennym, umiejscowionym w przestrzeni miejskiej. Pochodzi od ┼éaci┼äskiego s┼éowa ÔÇ×muralisÔÇŁ, co mo┼╝na przet┼éumaczy─ç jako ÔÇ×malowanie na ┼ŤcianieÔÇŁ. Mural nie tylko zdobi, maj─ůc wymiar estetyczny, ale i przekszta┼éca przestrze┼ä. Mo┼╝e te┼╝ nie┼Ť─ç konkretne przes┼éanie spo┼éeczne lub polityczne. Cz─Östo przypomina o wa┼╝nych wydarzeniach historycznych, istotnych dla ca┼éego kraju, ale i cennych dla lokalnej spo┼éeczno┼Ťci. W ten spos├│b murale stanowi─ů zarzewie dyskusji i dialogu na okre┼Ťlony temat, jak to si─Ö sta┼éo z malowid┼éami na temat ┼╝o┼énierzy wykl─Ötych. Mog─ů te┼╝ mie─ç wymiar ekonomiczny, przyci─ůgaj─ůc klient├│w w konkretne miejsca lub zach─Öcaj─ůc przedsi─Öbiorc├│w do inwestowania.

Mural ÔÇô kr├│tka historia

Powszechnie si─Ö uwa┼╝a, ┼╝e mural jest dwudziestowiecznym wyrazem dzia┼éania artystycznego. Wed┼éug specjalist├│w jest to prawda, je┼Ťli chodzi o wsp├│┼éczesne malowid┼éa na murze. Niekt├│rzy jednak uwa┼╝aj─ů, ┼╝e za pierwsze murale nale┼╝y uwa┼╝a─ç malowid┼éa powsta┼ée na ┼Ťcianach jaskini Lascaux. Malowid┼éa ┼Ťcienne powstawa┼éy te┼╝ na wewn─Ötrznych ┼Ťcianach piramid i w rzymskich ┼Ťwi─ůtyniach. W ┼Ťredniowieczu malowid┼éa ┼Ťcienne pe┼éni┼éy funkcje edukacyjne, opowiadaj─ůc historie biblijne, w renesansie tworzone by┼éy przez m.in. przez Leonardo da Vinci i Rafaela Santi. Tak naprawd─Ö jednak kolebk─ů wsp├│┼éczesnych murali jest Meksyk. Za tw├│rc├│w tej formy sztuki miejskiej uwa┼╝a si─Ö grup─Ö ÔÇ×Trzech Wspania┼éychÔÇŁ: Jos├ę Orozco, Davida Siqueiros i Diego Rivera. Stworzyli oni ruch, kt├│rego celem by┼éo zbudowanie to┼╝samo┼Ťci narodowej Meksykan. Tworzyli malowid┼éa ┼Ťcienne o charakterze historycznym, politycznym i spo┼éecznym. Malowid┼éa powstawa┼éy na budynkach publicznych wielu miast meksyka┼äskich, ale g┼é├│wnie w stolicy pa┼ästwa. Arty┼Ťci swoj─ů sztuk─Ö spopularyzowali r├│wnie┼╝ w Stanach Zjednoczonych, tworz─ůc, w r├│┼╝nych okresach, murale zaanga┼╝owane polityczne. Po zako┼äczeniu drugiej wojny ┼Ťwiatowej murale powoli zacz─Ö┼éy ÔÇ×zdobywa─çÔÇŁ Europ─Ö i Azj─Ö. W Polsce by┼éy popularne ju┼╝ w czasach PRL-u. Obecnie prze┼╝ywaj─ů swoisty renesans. Wiele polskich miast i miasteczek wykorzystuje ich potencja┼é spo┼éeczny, historyczny, a tak┼╝e reklamowy.

Murale dzisiaj

Mural wsp├│┼écze┼Ťnie jest przed wszystkim sposobem na wyra┼╝enie pogl─ůd├│w spo┼éecznych i politycznych. Bywa kontrowersyjny, jak np. mural stworzony w 1986 roku przez K. Haringa w Nowym Jorku, b─Öd─ůcy reakcj─ů artysty na ÔÇ×epidemi─ÖÔÇŁ narkotyk├│w w mie┼Ťcie. Cz─Ö┼Ťciej jednak zwraca uwag─Ö na histori─Ö, jak to jest w przypadku murali, niezwykle popularnych w Irlandii. W Hiszpanii murale maj─ů przede wszystkim upi─Öksza─ç i eksponowa─ç sztuk─Ö. Fasady starych, murowanych kamienic i nowoczesnych blokowisk zosta┼éy udost─Öpnione artystom, tak jak to si─Ö sta┼éo w andaluzyjskiej Esteponie. To tam powsta┼é m.in. najwi─Ökszy mural w Hiszpanii ÔÇ×Dzie┼ä na rybachÔÇŁ zajmuj─ůcy a┼╝ sze┼Ť─ç fasad s─ůsiaduj─ůcych budynk├│w. Niezwykle imponuj─ůca jest kolekcja murali znajduj─ůca si─Ö w du┼äskiej Kopenhadze. Wi─Ökszo┼Ť─ç obraz├│w tworzyli najbardziej znani du┼äscy tw├│rcy, ale wiele – lokalni, nieznani tw├│rcy. Warto te┼╝ wspomnie─ç o muralach tworzonych na s┼éynnym Murze Berli┼äskim w 1990 roku, przez artyst├│w z 21. pa┼ästw.

Murale w Polsce

Potencja┼é ┼Ťciennych malowide┼é miejskich doceniono r├│wnie┼╝ w Polsce. Coraz odwa┼╝niej si─Öga si─Ö po te ┼Ťrodki artystycznego wyrazu nie tylko w wielkich miastach, ale i mniejszych miasteczkach. Pi─Ökne murale powstawa┼éy i powstaj─ů w ┼üodzi. Szare miasto robotnicze kojarzy si─Ö coraz cz─Ö┼Ťciej z bajecznie kolorowymi muralami. Takim jest cho─çby mural po┼Ťwi─Öcony Arturowi Rubinsteinowi, stworzony przez Brazylijczyka Eduarda Kobre. Ciekawe murale powstaj─ů w Warszawie. Jeden z najbardziej znanych to wizerunek Dawida Bowie, maj─ůcy upami─Ötnia─ç jego wizyt─Ö w Polsce. Ciekawie prezentuje si─Ö mural ukazuj─ůcy Mari─Ö Sk┼éodowsk─ů-Curie, w stylu komiksowym, znajduj─ůcy si─Ö na ┼╗oliborzu. Odkrywczyni radu i polonu ma wytatuowane oba pierwiastki na ramionach. Jeden z najbardziej oryginalnych murali powsta┼é w Poznaniu. Jest to ÔÇ×Zielona symfoniaÔÇŁ ÔÇô instalacja z┼éo┼╝ona z rynien i rur, tworz─ůcych instrumenty muzyczne. W czasie deszczu instalacja nie tylko ┼Ťwietnie wygl─ůda, ale te┼╝ ÔÇ×graÔÇŁ. Stolic─ů polskiego muralu s─ů Katowice. Tam powsta┼éa nawet specjalna trasa turystyczna, wiod─ůca tras─ů katowickich murali. Jednym z najpi─Ökniejszych jest mural pochodz─ůcy z 2020 roku, a znajduj─ůcy si─Ö przy ulicy Katowickiej 39A. Mia┼é on promowa─ç Polsk─Ö na ┼Üwiatowej Wystawie Expo, odbywaj─ůcej si─Ö w Dubaju.

Mural we Wrocławiu

Ponad 700 metr├│w kwadratowych ÔÇô tak─ů powierzchni─Ö ma mural znajduj─ůcy si─Ö na elewacji wroc┼éawskiego biurowca nale┼╝─ůcego do kompleksu Centrum Po┼éudnie. Malunek, zaprojektowany przez Zuzann─Ö Wollny, stworzono przy u┼╝yciu farb oczyszczaj─ůcych powietrze z zanieczyszcze┼ä. To najwi─Öksza tego typu realizacja w stolicy Dolnego ┼Ül─ůska. Mural jest wysoki na niemal 22 metry, a jego szeroko┼Ť─ç to prawie 33 metry. Malunek zwraca uwag─Ö na bior├│┼╝norodno┼Ť─ç Wroc┼éawia ÔÇô ziele┼ä oraz zwierz─Öta ┼╝yj─ůce w mie┼Ťcie. Przy realizacji malunku Skanska wsp├│┼épracowa┼éa z pracowni─ů Kolektyf.┬á Mural zosta┼é namalowany za pomoc─ů farb fotokatalitycznych.

Murale potrafi─ů idealnie wpisa─ç si─Ö w tkank─Ö miasta i odmieni─ç jego wygl─ůd. Wielokrotnie zatrzymuj─ů nas w biegu i pozwalaj─ů obcowa─ç z prawdziw─ů sztuk─ů. Zwracaj─ů uwag─Ö na rzeczy nie zawsze oczywiste. Przybli┼╝aj─ů histori─Ö, s─ů g┼éosem w dyskusjach spo┼éecznych. Edukuj─ů, zachwycaj─ů, utrwalaj─ů chwile. Warto odkrywa─ç miasta pod─ů┼╝aj─ůc szlakiem murali.

Bogumiła Pierzchanowska

Fot. Samuel Regan-Asante, unplash.com