Murale w przestrzeni miejskiej

Zachwycaj膮 i zdobi膮, daj膮 nowe 偶ycie starym murom, wprowadzaj膮 niepowtarzalno艣膰 w powtarzalne nowe osiedla. Cz臋sto s膮 traktowane jak dzie艂a sztuki. Murale. Przemawiaj膮 do nas z mur贸w miasta, inspiruj膮c mieszka艅c贸w i turyst贸w. Nie s膮 bynajmniej przypadkowe. Mocno wpisuj膮 si臋 w tkank臋 miasta, nadaj膮c jej nowy wymiar, prowadz膮 milcz膮cy dialog. Poprzez mural sztuka prowokuje, uczy i zmienia 艣wiadomo艣膰.

Co to jest mural?

Mural jest wielkoformatowym malowid艂em 艣ciennym, umiejscowionym w przestrzeni miejskiej. Pochodzi od 艂aci艅skiego s艂owa 鈥瀖uralis鈥, co mo偶na przet艂umaczy膰 jako 鈥瀖alowanie na 艣cianie鈥. Mural nie tylko zdobi, maj膮c wymiar estetyczny, ale i przekszta艂ca przestrze艅. Mo偶e te偶 nie艣膰 konkretne przes艂anie spo艂eczne lub polityczne. Cz臋sto przypomina o wa偶nych wydarzeniach historycznych, istotnych dla ca艂ego kraju, ale i cennych dla lokalnej spo艂eczno艣ci. W ten spos贸b murale stanowi膮 zarzewie dyskusji i dialogu na okre艣lony temat, jak to si臋 sta艂o z malowid艂ami na temat 偶o艂nierzy wykl臋tych. Mog膮 te偶 mie膰 wymiar ekonomiczny, przyci膮gaj膮c klient贸w w konkretne miejsca lub zach臋caj膮c przedsi臋biorc贸w do inwestowania.

Mural 鈥 kr贸tka historia

Powszechnie si臋 uwa偶a, 偶e mural jest dwudziestowiecznym wyrazem dzia艂ania artystycznego. Wed艂ug specjalist贸w jest to prawda, je艣li chodzi o wsp贸艂czesne malowid艂a na murze. Niekt贸rzy jednak uwa偶aj膮, 偶e za pierwsze murale nale偶y uwa偶a膰 malowid艂a powsta艂e na 艣cianach jaskini Lascaux. Malowid艂a 艣cienne powstawa艂y te偶 na wewn臋trznych 艣cianach piramid i w rzymskich 艣wi膮tyniach. W 艣redniowieczu malowid艂a 艣cienne pe艂ni艂y funkcje edukacyjne, opowiadaj膮c historie biblijne, w renesansie tworzone by艂y przez m.in. przez Leonardo da Vinci i Rafaela Santi. Tak naprawd臋 jednak kolebk膮 wsp贸艂czesnych murali jest Meksyk. Za tw贸rc贸w tej formy sztuki miejskiej uwa偶a si臋 grup臋 鈥濼rzech Wspania艂ych鈥: Jos茅 Orozco, Davida Siqueiros i Diego Rivera. Stworzyli oni ruch, kt贸rego celem by艂o zbudowanie to偶samo艣ci narodowej Meksykan. Tworzyli malowid艂a 艣cienne o charakterze historycznym, politycznym i spo艂ecznym. Malowid艂a powstawa艂y na budynkach publicznych wielu miast meksyka艅skich, ale g艂贸wnie w stolicy pa艅stwa. Arty艣ci swoj膮 sztuk臋 spopularyzowali r贸wnie偶 w Stanach Zjednoczonych, tworz膮c, w r贸偶nych okresach, murale zaanga偶owane polityczne. Po zako艅czeniu drugiej wojny 艣wiatowej murale powoli zacz臋艂y 鈥瀦dobywa膰鈥 Europ臋 i Azj臋. W Polsce by艂y popularne ju偶 w czasach PRL-u. Obecnie prze偶ywaj膮 swoisty renesans. Wiele polskich miast i miasteczek wykorzystuje ich potencja艂 spo艂eczny, historyczny, a tak偶e reklamowy.

Murale dzisiaj

Mural wsp贸艂cze艣nie jest przed wszystkim sposobem na wyra偶enie pogl膮d贸w spo艂ecznych i politycznych. Bywa kontrowersyjny, jak np. mural stworzony w 1986 roku przez K. Haringa w Nowym Jorku, b臋d膮cy reakcj膮 artysty na 鈥瀍pidemi臋鈥 narkotyk贸w w mie艣cie. Cz臋艣ciej jednak zwraca uwag臋 na histori臋, jak to jest w przypadku murali, niezwykle popularnych w Irlandii. W Hiszpanii murale maj膮 przede wszystkim upi臋ksza膰 i eksponowa膰 sztuk臋. Fasady starych, murowanych kamienic i nowoczesnych blokowisk zosta艂y udost臋pnione artystom, tak jak to si臋 sta艂o w andaluzyjskiej Esteponie. To tam powsta艂 m.in. najwi臋kszy mural w Hiszpanii 鈥濪zie艅 na rybach鈥 zajmuj膮cy a偶 sze艣膰 fasad s膮siaduj膮cych budynk贸w. Niezwykle imponuj膮ca jest kolekcja murali znajduj膮ca si臋 w du艅skiej Kopenhadze. Wi臋kszo艣膰 obraz贸w tworzyli najbardziej znani du艅scy tw贸rcy, ale wiele – lokalni, nieznani tw贸rcy. Warto te偶 wspomnie膰 o muralach tworzonych na s艂ynnym Murze Berli艅skim w 1990 roku, przez artyst贸w z 21. pa艅stw.

Murale w Polsce

Potencja艂 艣ciennych malowide艂 miejskich doceniono r贸wnie偶 w Polsce. Coraz odwa偶niej si臋ga si臋 po te 艣rodki artystycznego wyrazu nie tylko w wielkich miastach, ale i mniejszych miasteczkach. Pi臋kne murale powstawa艂y i powstaj膮 w 艁odzi. Szare miasto robotnicze kojarzy si臋 coraz cz臋艣ciej z bajecznie kolorowymi muralami. Takim jest cho膰by mural po艣wi臋cony Arturowi Rubinsteinowi, stworzony przez Brazylijczyka Eduarda Kobre. Ciekawe murale powstaj膮 w Warszawie. Jeden z najbardziej znanych to wizerunek Dawida Bowie, maj膮cy upami臋tnia膰 jego wizyt臋 w Polsce. Ciekawie prezentuje si臋 mural ukazuj膮cy Mari臋 Sk艂odowsk膮-Curie, w stylu komiksowym, znajduj膮cy si臋 na 呕oliborzu. Odkrywczyni radu i polonu ma wytatuowane oba pierwiastki na ramionach. Jeden z najbardziej oryginalnych murali powsta艂 w Poznaniu. Jest to 鈥瀂ielona symfonia鈥 鈥 instalacja z艂o偶ona z rynien i rur, tworz膮cych instrumenty muzyczne. W czasie deszczu instalacja nie tylko 艣wietnie wygl膮da, ale te偶 鈥瀏ra鈥. Stolic膮 polskiego muralu s膮 Katowice. Tam powsta艂a nawet specjalna trasa turystyczna, wiod膮ca tras膮 katowickich murali. Jednym z najpi臋kniejszych jest mural pochodz膮cy z 2020 roku, a znajduj膮cy si臋 przy ulicy Katowickiej 39A. Mia艂 on promowa膰 Polsk臋 na 艢wiatowej Wystawie Expo, odbywaj膮cej si臋 w Dubaju.

Mural we Wroc艂awiu

Ponad 700 metr贸w kwadratowych 鈥 tak膮 powierzchni臋 ma mural znajduj膮cy si臋 na elewacji wroc艂awskiego biurowca nale偶膮cego do kompleksu Centrum Po艂udnie. Malunek, zaprojektowany przez Zuzann臋 Wollny, stworzono przy u偶yciu farb oczyszczaj膮cych powietrze z zanieczyszcze艅. To najwi臋ksza tego typu realizacja w stolicy Dolnego 艢l膮ska. Mural jest wysoki na niemal 22 metry, a jego szeroko艣膰 to prawie 33 metry. Malunek zwraca uwag臋 na bior贸偶norodno艣膰 Wroc艂awia 鈥 ziele艅 oraz zwierz臋ta 偶yj膮ce w mie艣cie. Przy realizacji malunku Skanska wsp贸艂pracowa艂a z pracowni膮 Kolektyf.聽 Mural zosta艂 namalowany za pomoc膮 farb fotokatalitycznych.

Murale potrafi膮 idealnie wpisa膰 si臋 w tkank臋 miasta i odmieni膰 jego wygl膮d. Wielokrotnie zatrzymuj膮 nas w biegu i pozwalaj膮 obcowa膰 z prawdziw膮 sztuk膮. Zwracaj膮 uwag臋 na rzeczy nie zawsze oczywiste. Przybli偶aj膮 histori臋, s膮 g艂osem w dyskusjach spo艂ecznych. Edukuj膮, zachwycaj膮, utrwalaj膮 chwile. Warto odkrywa膰 miasta pod膮偶aj膮c szlakiem murali.

Bogumi艂a Pierzchanowska

Fot. Samuel Regan-Asante, unplash.com