Rodzaje smogu

Smog to zjawisko atmosferyczne, stanowi─ůce powa┼╝ne zagro┼╝enie dla zdrowia mieszka┼äc├│w du┼╝ych miast oraz okolic zak┼éad├│w przemys┼éowych. Jego nazwa ma swoje ┼║r├│d┼éo w dw├│ch angielskich s┼éowach ÔÇ×smokeÔÇŁ i ÔÇ×mistÔÇŁ, oznaczaj─ůcych dym i mg┼é─Ö. Powstaje z po┼é─ůczenia znajduj─ůcej si─Ö w powietrzu pary wodnej z py┼éowymi zanieczyszczeniami r├│┼╝nych frakcji i ma posta─ç ┼╝├│┼éto-br─ůzowej ÔÇ×chmur─ÖÔÇŁ lub mg┼éy o charakterystycznym, nieprzyjemnym zapachu. W poni┼╝szym tek┼Ťcie opowiemy o jego rodzajach, przyczynach powstawania, potencjalnych zagro┼╝eniach dla zdrowia cz┼éowieka oraz o sposobach zabezpieczania si─Ö przed nim.

Jakie s─ů rodzaje smogu?

Zasadniczo wyr├│┼╝nia si─Ö dwie odmiany smogu ÔÇö londy┼äski i typu Los Angeles.

Smog londy┼äski (zwany te┼╝ zimowym lub redukuj─ůcym) tworzy si─Ö w okresie zimowym w wyniku nagromadzenia si─Ö zanieczyszcze┼ä, b─Öd─ůcych wynikiem spalania w─Ögla (sadzy, tlenk├│w w─Ögla) oraz emisji dwutlenku siarki (SO2) i py┼é├│w.┬á Zanieczyszczenia te mog─ů ┼é─ůczy─ç si─Ö z mg┼é─ů, tworz─ůc zawieszone w powietrzu krople kwasu siarkowego (H2SO4). Smog zimowy zaobserwowano po raz pierwszy w po┼éowie XIX wieku, cho─ç jego najcz─Ö┼Ťciej stosowana nazwa wzi─Ö┼éa si─Ö od przypadku z 1952 roku, gdy w wyniku wysokiej koncentracji dwutlenku siarki (3,5 mg/m3 powietrza) w trwaj─ůcym od 5 do 8 grudnia smogu zmar┼éo oko┼éo 4 tysi─ůce os├│b.

Smog typu Los Angeles (nazywany tak┼╝e letnim lub fotochemicznym) tworzy si─Ö w miesi─ůcach letnich przy bezwietrznej pogodzie (pr─Ödko┼Ťci wiatru nieprzekraczaj─ůcej 2 m/s), gdy temperatura osi─ůga 25-35┬░C i towarzyszy jej wzmo┼╝ony ruch uliczny. W takich sytuacjach tlenki azotu i w─Öglowodory reaguj─ů ze ┼Ťwiat┼éem, tworz─ůc niebezpieczne aldehydy, ozon i azotan nadtlenku acetylu. Taki smog nie tylko powoduje m.in. b├│le g┼éowy, podra┼╝nienia oczu i sk├│ry oraz alergie, ale te┼╝ szkodzi ro┼Ťlinom i zwierz─Ötom. Smog fotochemiczny wyst─Öpuje cz─Östo w obr─Öbie miasta Los Angeles, od kt├│rego wzi─Ö┼éa si─Ö jego potoczna nazwa. Pocz─ůtkowo tworzy┼é si─Ö wy┼é─ůcznie w strefach subtropikalnych, jednak wraz z ociepleniem klimatu jego strefa wyst─Öpowania znacznie si─Ö rozszerzy┼éa.

smog
Guangzhou city and polluted sky

Czynniki wp┼éywaj─ůce na powstawanie smogu

Opr├│cz samej obecno┼Ťci zanieczyszcze┼ä, do tworzenia si─Ö smogu przyczyniaj─ů si─Ö przede wszystkim:

  • bezwietrzna pogoda,
  • du┼╝a wilgotno┼Ť─ç powietrza (zimowy tworzy si─Ö przy ok. 85%, a letni przy wilgotno┼Ťci do 70%),
  • inwersja powietrza (czyli unoszenie si─Ö mas ciep┼éego powietrza nad zimnymi),
  • ukszta┼étowanie terenu (wi─Öksze prawdopodobie┼ästwo w obni┼╝eniach terenu, np. w nieckach lub dolinach).

Skutki wdychania smogu

Jak pokazuj─ů dane zebrane przez Wojew├│dzki Inspektorat Ochrony ┼Ürodowiska w Warszawie, oddychanie smogiem, czyli dostarczanie do organizmu zawartych w nim szkodliwych substancji, mo┼╝e sko┼äczy─ç si─Ö powa┼╝nymi problemami zdrowotnymi. Ju┼╝ sam tylko dwutlenek siarki podra┼╝nia drogi oddechowe, powoduje skurcze oskrzeli i uszkodzenia p┼éuc, a tak┼╝e ogranicza zdolno┼Ť─ç krwi do przenoszenia tlenu. Nawet kr├│tkotrwa┼ée wystawienie na jego dzia┼éanie jest bardzo gro┼║ne dla astmatyk├│w.

Bardzo niebezpieczne s─ů tak┼╝e wchodz─ůce w sk┼éad smogu py┼éy zawieszone frakcji PM10 i PM2.5. Py┼éy PM10 wyra┼║nie zwi─Ökszaj─ů ryzyko rozwoju schorze┼ä uk┼éadu oddechowego, m.in. ostrego zapalenia oskrzeli i obturacyjnej choroby p┼éuc. Natomiast py┼éy mniejszej frakcji PM2.5 mog─ů przedostawa─ç si─Ö bezpo┼Ťrednio do krwi (dostaj─ůc si─Ö nawet do m├│zgu) i by─ç przyczyn─ů mia┼╝d┼╝ycy oraz zapale┼ä naczy┼ä krwiono┼Ťnych.

W sk┼éad smogu cz─Östo wchodzi tak┼╝e benzo(a)piren. Jest to substancja rakotw├│rcza, uszkadzaj─ůca w─ůtrob─Ö, nadnercza oraz uk┼éad krwiono┼Ťny i oddechowy. Badania przeprowadzone przez Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiello┼äskiego wykaza┼éy tak┼╝e jego negatywny wp┼éyw na rozw├│j p┼éodu. Ponadto, d┼éugotrwa┼ée wystawienie na jego dzia┼éanie prowadzi do rozwoju zapale┼ä g├│rnych i dolnych dr├│g oddechowych u niemowl─ůt, a u kilkulatk├│w wp┼éywa na obni┼╝enie ilorazu inteligencji.

Jak zapobiega─ç smogowi?

Przede wszystkim nale┼╝y ograniczy─ç emisj─Ö zanieczyszcze┼ä powietrza. Najwa┼╝niejsze jest wyeliminowanie spalania ┼Ťmieci w domowych piecach oraz wymiana kot┼é├│w na nowocze┼Ťniejsze, bardziej przyjazne ┼Ťrodowisku. Warto tak┼╝e ograniczy─ç intensywno┼Ť─ç ruchu drogowego w obr─Öbie miast i zwi─Ökszy─ç powierzchni─Ö obszar├│w zielonych. Wa┼╝ne jest tak┼╝e zapewnienie ruchu powietrza przez pozostawianie wolnych od zabudowy tzw. korytarzy powietrznych. Zak┼éady przemys┼éowe powinny za┼Ť zadba─ç o filtry o du┼╝ej wydajno┼Ťci oraz technologie ograniczaj─ůce emisj─Ö szkodliwych substancji.

Jak zabezpieczy─ç si─Ö przed smogiem?

Mimo wzrostu ┼Ťwiadomo┼Ťci odno┼Ťnie do niebezpiecze┼ästw, jakie niesie ze sob─ů smog, perspektywa ograniczenia i wyeliminowania tego zjawiska jest wci─ů┼╝ odleg┼éa. Warto zatem odpowiednio si─Ö przygotowa─ç na wypadek jego wyst─ůpienia. Jak? Oto kilka sposob├│w na zabezpieczenie siebie oraz swojego mieszkania:

Maski z filtrem

Gdy smog si─Ö ju┼╝ pojawi, nale┼╝y ograniczy─ç wychodzenie na zewn─ůtrz do absolutnego minimum. Z domu nie powinny wychodzi─ç zw┼éaszcza kobiety w ci─ů┼╝y, dzieci i m┼éodzie┼╝, astmatycy, osoby starsze, alergicy oraz osoby cierpi─ůce na zaburzenia uk┼éadu krwiono┼Ťnego lub oddechowego. Na konieczne wyj┼Ťcia powinno si─Ö za┼Ť wyposa┼╝y─ç w maseczki z wysokowydajnym filtrem HEPA (dost─Öpne w aptekach) lub maski antysmogowe z wymiennymi filtrami. Najlepszym wyborem b─Öd─ů te zatrzymuj─ůce tak┼╝e py┼éy PM2.5.

Oczyszczacze powietrza

Urz─ůdzenia te s┼éu┼╝─ů filtracji powietrza, wch┼éaniaj─ůc je i przepuszczaj─ůc przez oddzielne lub zespolone elementy filtracyjne. Tak oczyszczone powietrze jest nast─Öpnie wdmuchiwane z powrotem do pomieszczenia. Cz─Ö┼Ť─ç modeli oczyszczaczy ma tak┼╝e funkcj─Ö jonizacji, kt├│ra polega na dodatkowym wzbogacaniu filtrowanego powietrza w jony ujemne. Niekt├│re s─ů tak┼╝e wyposa┼╝one w funkcj─Ö nawil┼╝ania powietrza. Trzeba jednak pami─Öta─ç, ┼╝e urz─ůdzenia te nie stanowi─ů substytutu wentylacji i mog─ů j─ů jedynie wspomaga─ç. Oczyszczacze zasilane s─ů energi─ů elektryczn─ů i nie nale┼╝y umieszcza─ç ich bli┼╝ej ni┼╝ 15 cm od innych urz─ůdze┼ä elektrycznych ani wstawia─ç ich do wilgotnych pomieszcze┼ä. Nale┼╝y te┼╝ pami─Öta─ç o doborze rozmiar├│w urz─ůdzenia do wielko┼Ťci pomieszczenia ÔÇö ma┼ée oczyszczacze nie poradz─ů sobie na du┼╝ych powierzchniach zamkni─Ötych.

Nawiewniki antysmogowe

Nawiewniki z filtrem antysmogowym to urz─ůdzenia zabezpieczaj─ůce przed przedostawaniem si─Ö zanieczyszcze┼ä do pomieszcze┼ä. Filtruj─ů 100% trafiaj─ůcego do wn─Ötrza powietrza, skutecznie chroni─ůc mieszkanie przed zanieczyszczeniami i alergenami oraz zapewniaj─ůc w┼éa┼Ťciw─ů wentylacj─Ö, bez konieczno┼Ťci otwierania okien. Filtry zastosowane w nawiewnikach w znacznym stopniu ograniczaj─ů dostawanie si─Ö do wn─Ötrz m.in. py┼é├│w cementowych i w─Öglowych, py┼ék├│w i zarodnik├│w ro┼Ťlin, py┼é├│w przemys┼éowych, py┼é├│w zawieszonych PM10 (do 99%) i PM2.5 (do 85%), a nawet du┼╝ych bakterii i roztoczy. Takie nawiewniki znacznie przyspieszaj─ů prac─Ö oczyszczaczy powietrza, a wymiana ich filtr├│w jest bardzo prosta.

monta┼╝ okien

Ro┼Ťliny filtruj─ůce

W 1989 roku NASA przeprowadzi┼éa badanie, kt├│rych zwie┼äczeniem by┼éo stworzenie listy 18 ro┼Ťlin mog─ůcych odfiltrowa─ç z powietrza amoniak, aldehyd mr├│wkowy, benzen i trichloroetylen („Interior Landscape Plants for Indoor Air Pollution Abatement”). Cho─ç nazwy tych zwi─ůzk├│w mog─ů si─Ö wyda─ç ma┼éo powszechne, mo┼╝na je znale┼║─ç praktycznie we wszystkim – pocz─ůwszy od mebli i dywan├│w po spaliny i dym tytoniowy. Wartym rozwa┼╝enia jest wi─Öc wstawienie do mieszkania kilku dracen odwr├│conych, bluszczy pospolitych lub chryzantem wielkokwiatowych (pe┼én─ů list─Ö mo┼╝na znale┼║─ç w Internecie) ÔÇö przynajmniej jedn─ů sztuk─Ö na 10 m2. Trzeba jednak pami─Öta─ç, ┼╝e niekt├│re z tych ro┼Ťlin s─ů jednak truj─ůce. Nie powinny te┼╝ stanowi─ç jedynego ┼║r├│d┼éa filtracji, a jedynie wspomaga─ç pozosta┼ée metody.

Podsumowanie

Zawarte w smogu zwi─ůzki, np. tlenki siarki, tlenki azotu i tlenek w─Ögla, mog─ů by─ç bardzo niebezpieczne dla zdrowia, a nawet ┼╝ycia mieszka┼äc├│w miast. Dlatego te┼╝ nale┼╝y odpowiednio zabezpieczy─ç si─Ö przed nimi oraz podj─ů─ç kroki s┼éu┼╝─ůce ograniczeniu wyst─Öpowania smogu.

Artykuł sponsorowany