Tokarki ÔÇô o tym trzeba wiedzie─ç

Tokarki

Tokarka to urz─ůdzenie mechaniczne, kt├│rego zadaniem jest obrabianie skrawaniem przedmiot├│w w kszta┼écie walca, kuli, sto┼╝ka, ale r├│wnie┼╝ gwint├│w zewn─Ötrznych i wewn─Ötrznych. Dawne tokarki (obrabiarki) by┼éy urz─ůdzeniami do┼Ť─ç ┼éatwymi w obs┼éudze i stosunkowo tanimi. Wsp├│┼éczesne tokarki to urz─ůdzenia na wskro┼Ť nowoczesne, sterowane komputerowo i przystosowane do wykonywania skomplikowanych prac. Najcz─Ö┼Ťciej s─ů wykorzystywane do obrabiania metalu, ale s─ů te┼╝ urz─ůdzenia z pomoc─ů kt├│rych obr├│bce mo┼╝na podda─ç inne materia┼éy, np. drewno. W tokarce elementami obrabiaj─ůcymi s─ů: n├│┼╝, wiert┼éo, narz─Ödzia do gwintowania.

Tokarka ÔÇô co nieco o historii

Pierwsze tokarki powsta┼éy prawdopodobnie w Mykenach ok. 1200 r. p.n.e. W ┼Ťredniowieczu wykorzystywano urz─ůdzenia, kt├│re nap─Ödzane by┼éy ko┼éem wodnym, a sam Leonardo da Vinci zaprojektowa┼é tokark─Ö z nap─Ödem r─Öcznym. Pod koniec XIX wieku C. Spencer wynalaz┼é automat tokarski.

Jak działa nowoczesna tokarka?

Tokarka ÔÇ×toczyÔÇŁ materia┼é, czyli nadaje mu no┼╝em tokarskim inny kszta┼ét od wyj┼Ťciowego. Chocia┼╝ praca tokarek uleg┼éa zautomatyzowaniu, podstawowe zasady dzia┼éania urz─ůdzenia nie zmieni┼éy si─Ö, chocia┼╝ zwi─Ökszy┼éy si─Ö dok┼éadno┼Ť─ç i precyzja wykonywanych prac. Powsta┼ée elementy s─ů idealnie wywa┼╝one i pozbawione b┼é─Öd├│w. Dodatkowo zwi─Ökszy┼éo si─Ö tempo prac. Jak dzia┼éa tokarka? Ka┼╝dy przedmiot, kt├│ry ma by─ç poddany obr├│bce, jest umieszczany w uchwycie. W dalszym etapie zostaje poddany ruchowi obrotowemu, a n├│┼╝ tokarski wykonuje proces skrawania. Porusza si─Ö ruchem posuwistym, chocia┼╝ kierunek ruchu mo┼╝e by─ç r├│┼╝ny. I, ze wzgl─Ödu na ten kierunek, wyr├│┼╝nia si─Ö ci─Öcia:

  • wzd┼éu┼╝ne;
  • poprzeczne;
  • kszta┼étowe;
  • kopiowe.

Tokarka s┼éu┼╝y dodatkowo do takich czynno┼Ťci jak: przecinanie, rade┼ékowanie, rozwiercanie, wiercenie, wyt┼éaczanie.

Rodzaje tokarek

Tokarki mo┼╝emy podzieli─ç ze wzgl─Ödu na rodzaj ÔÇ×obrabianegoÔÇŁ materia┼éu i rodzaj obr├│bki. Mamy zatem tokarki:

  • k┼éowe ÔÇô dziel─ů si─Ö na wiele rodzaj├│w ze wzgl─Ödu na szeroko┼Ť─ç rozstawienia k┼é├│w, s─ů najbardziej powszechne;
  • uchwytowe ÔÇô dziel─ů si─Ö na pionowe i poziome, popularne ze wzgl─Ödu na mo┼╝liwo┼Ť─ç ┼éatwego dotarcia do obrabianego przedmiotu;
  • rewolwerowe ÔÇô bardzo proste w obs┼éudze, sprawdzaj─ů si─Ö przy wykonywaniu do┼Ť─ç skomplikowanych element├│w;
  • tarczowe ÔÇô wyj─ůtkowo wydajne, wykorzystywane do obr├│bki materia┼é├│w o du┼╝ej ┼Ťrednicy;
  • p├│┼éautomaty ÔÇô efekt ich pracy jest zbli┼╝ony do dzia┼éania tokarki tradycyjnej, wykonuj─ů jednak tylko obr├│bk─Ö jednego przedmiotu, a kolejne musz─ů by─ç nak┼éadane przez pracownika;
  • automaty tokarskie ÔÇô przeznaczone do skomplikowanych operacji zwi─ůzanych ze skrawaniem r├│┼╝nych przedmiot├│w.

Wyb├│r tokarki ÔÇô na co zwr├│ci─ç uwag─Ö?

Tokarki s─ů narz─Ödziami wykorzystywanymi w profesjonalnych warsztatach i zak┼éadach mechanicznych. S─ů te┼╝ modele przeznaczone dla domowego majsterkowicza. Na co zwr├│ci─ç uwag─Ö, wybieraj─ůc tokark─Ö? Oczywi┼Ťcie nale┼╝y zacz─ů─ç od ustalenia przysz┼éego zastosowania. W warsztacie majsterkowicza znajdzie si─Ö zapewne tokarka niewielka, kompaktowa, mocowana do sto┼éu, przeznaczona do skrawania drobnych przedmiot├│w. W zak┼éadzie profesjonalnym potrzebna jest tokarka p├│┼éautomatyczna lub automatyczna. Wybieraj─ůc urz─ůdzenie trzeba te┼╝ wiedzie─ç do jakich materia┼é├│w b─Ödzie u┼╝ywana: metalu czy drewna? Kolejny kluczowy parametr to pr─Ödko┼Ť─ç skrawania. Jest wyra┼╝ana w obrotach na minut─Ö. Im szybsza jest pr─Ödko┼Ť─ç urz─ůdzenia, tym skuteczniej i szybciej dzia┼éa. Oczywi┼Ťcie nie jest to po┼╝─ůdane przy wszystkich przedmiotach, niekt├│re wymagaj─ů raczej precyzji. Najbezpieczniejsz─ů opcj─ů b─Ödzie wi─Öc wyb├│r tokarki z mo┼╝liwo┼Ťci─ů regulowania pr─Ödko┼Ťci. Kolejnym wa┼╝nym parametrem jest g┼é─Öboko┼Ť─ç skrawania, czyli ile materia┼éu mo┼╝e by─ç obrobione za jednym razem. ┼Üwiadczy to o wydajno┼Ťci urz─ůdzenia. Istotne s─ů te┼╝ si┼éa skrawania i posuw. Zawsze te┼╝ trzeba zwraca─ç uwag─Ö na stabilno┼Ť─ç urz─ůdzenia, kt├│ra zapewnia bezpiecze┼ästwo pracy.

Za tokark─Ö mo┼╝na zap┼éaci─ç od kilkudziesi─Öciu do kilkuset z┼éotych. Je┼Ťli nie mamy pieni─Ödzy, by kupi─ç dobry model tokarki produkowanej przez polskich lub europejskich producent├│w, nie warto kupowa─ç ich chi┼äskiego odpowiednika. W takiej sytuacji lepiej jest tokark─Ö po prostu wypo┼╝yczy─ç lub kupi─ç u┼╝ywane urz─ůdzenie od sprawdzonego wytw├│rcy.

Tekst: Bogumiła Pierzchanowska

Fot. kissu, Pixabay