─ćma bukszpanowa w ogrodzie ÔÇô szkodnik, kt├│rego mo┼╝na pokona─ç

─çma bukszpanowa

Kilka lat temu wszyscy szukali sposob├│w na szrot├│wka kasztanowcowiaczka, kt├│ry upodoba┼é sobie popularne w naszym kraju kasztanowce. O ile uda┼éo si─Ö ocali─ç te przyrodniczo wyznaczaj─ůce matur─Ö drzewa, pojawi┼éa si─Ö nowy problem ÔÇô ─çma bukszpanowa, kt├│ra wzi─Ö┼éa sobie za cel bukszpany ÔÇô zielone mieszkanki polskich ogrod├│w. Szkodnik przyw─Ödrowa┼é do nas z Dalekiego Wschodu (Chiny, Korea, Tajwan) i znalaz┼é tu doskona┼ée warunki do rozwoju. ─ćma bukszpanowa jest wyj─ůtkowo ┼╝ar┼éoczna, a poniewa┼╝ nie ma u nas naturalnych wrog├│w ÔÇô szybko si─Ö rozprzestrzenia. Ze wzgl─Ödu na ┼éagodn─ů zim─Ö, mo┼╝e mie─ç a┼╝ trzy, cztery pokolenia. Wszyscy mi┼éo┼Ťnicy bukszpan├│w musz─ů wi─Öc podwoi─ç wysi┼éki, aby zwalczy─ç szkodnika, kt├│ry jest wyj─ůtkowo podst─Öpny.

Jak wygl─ůda ─çma bukszpanowa?

Aby walczy─ç z wrogiem, trzeba umie─ç go rozpozna─ç. ─ćma bukszpanowa po raz pierwszy zosta┼éa opisana przez Francisa Walkera ÔÇô brytyjskiego dziewi─Ötnastoletniego entomologa. ─ćma bukszpanowa trafi┼éa do Europy na pocz─ůtku XX wieku, najprawdopodobniej w wyniku importu zara┼╝onych bukszpan├│w z Chin. Do┼Ť─ç szybko rozpowszechni┼éa si─Ö na terenach Francji, Szwajcarii i Niemiec, by trafi─ç w 2012 roku do Polski. Swoj─ů ÔÇ×w─Ödr├│wk─ÖÔÇŁ przez nasz kraj rozpocz─Ö┼éa na po┼éudniu. Doros┼éy osobnik ─çmy bukszpanowej nie jest szkodliwy. To motyl, kt├│ry ma oko┼éo 4 cm, gdy roz┼éo┼╝y skrzyd┼éa. Je┼Ťli jednak zaobserwujemy motyle w otoczeniu bukszpan├│w, to jest to zwiastun problem├│w. Motyle sk┼éadaj─ů jaja g┼é─Öboko wewn─ůtrz krzew├│w, na spodniej cz─Ö┼Ťci li┼Ťci. Z jaj wylegaj─ů si─Ö larwy, a z nich g─ůsienice, b─Öd─ůce najwi─Ökszym problemem. To one bowiem zjadaj─ů listki i m┼éode p─Ödy. Trudno nie zauwa┼╝y─ç rezultat├│w tego ataku. Na miejscu li┼Ťci powstaj─ů tzw. go┼éo┼╝ery, czyli go┼ée ga┼é─ůzki otoczone lepi─ůc─ů si─Ö prz─Ödz─ů. Ro┼Ťlina powoli zamiera, a same g─ůsienice przepoczwarzaj─ů si─Ö w motyle. ─ćma opanowuje b┼éyskawicznie wszystkie bukszpany w ogrodzie. Je┼Ťli zauwa┼╝ymy u s─ůsiada ┼Ťwiadectwa jej ┼╝erowania, dzia┼éania chroni─ůce bukszpany musimy podj─ů─ç natychmiast. Walka z tym szkodnikiem jest d┼éuga i wymaga sporej konsekwencji. Oczywi┼Ťcie najlepiej skorzysta─ç z metod naturalnych: mechanicznej i fizycznej eliminacji ─çmy, ale mog─ů to by─ç ┼Ťrodki niewystarczaj─ůce.

─ćma bukszpanowa – profilaktyka i pierwsze dzia┼éania

─ćma bukszpanowa mo┼╝e pojawi─ç si─Ö na krzakach ju┼╝ wczesn─ů wiosn─ů, a zako┼äczy─ç ┼╝erowanie w okolicach listopada. Z tego powodu koniecznie trzeba zacz─ů─ç systematyczny przegl─ůd ro┼Ťliny co najmniej raz w tygodniu, si─Ögaj─ůc w g┼é─ůb zaro┼Ťli. W marcu mo┼╝na bukszpan okry─ç w┼é├│knin─ů, by samice nie mog┼éy sk┼éada─ç pierwszych jaj. Inny spos├│b to pu┼éapka feromonowa, kt├│rej zadaniem jest monitorowanie i od┼éawianie szkodnik├│w. Pu┼éapka jest metod─ů ekologiczn─ů i do┼Ť─ç skuteczn─ů, bo wabi samice, uniemo┼╝liwiaj─ůc im rozmna┼╝anie si─Ö. Je┼Ťli jednak na li┼Ťciach i ┼éodygach zobaczyli┼Ťmy g─ůsienice, czas na inne dzia┼éania. G─ůsienice mo┼╝na po prostu zbiera─ç r─Öcznie. Chocia┼╝ jest to bardzo skuteczny spos├│b, to jednak do┼Ť─ç pracoch┼éonny i nigdy nie mamy pewno┼Ťci, ┼╝e zebrali┼Ťmy wszystkie szkodniki. Z┼éapane larwy i g─ůsienice ─çmy trzeba po prostu unieszkodliwi─ç rozgniataj─ůc je, co dla wielu nie b─Ödzie komfortowe. G─ůsienice mo┼╝na te┼╝ sp┼éuka─ç intensywnym strumieniem wody, a nast─Öpnie zgrabi─ç, wraz z resztkami ro┼Ťlinnymi, i g┼é─Öboko zakopa─ç w ziemi.

Domowe sposoby zwalczania ─çmy bukszpanowej

Zanim si─Ögniemy po chemiczne ┼Ťrodki, warto zastosowa─ç sposoby domowe. Opr├│cz mechanicznego usuwania g─ůsienic, mo┼╝na zastosowa─ç r├│┼╝nego typu opryski. Najprostszy, to woda z dodatkiem p┼éynu do mycia naczy┼ä. Wystarczy do letniej wody wla─ç p┼éyn do mycia naczy┼ä, a nast─Öpnie przela─ç do spryskiwacza i spryska─ç ro┼Ťlin─Ö, nie zapominaj─ůc o najmniejszych ga┼é─ůzkach. Inn─ů mieszanin─ů jest ocet z wod─ů, stosowany w proporcji: p├│┼é litra wody, cztery ┼éy┼╝ki octu. Je┼Ťli ┼Ťrodek oka┼╝e si─Ö nieskuteczny pozostaje niezawodna soda. Dwie ┼éy┼╝eczki sody rozpuszczamy w litrze wody i, korzystaj─ůc z rozpylacza, rozprowadzamy na zaatakowanych krzewach. Dobrze ma te┼╝ dzia┼éa─ç oprysk z szarego myd┼éa. Domowe ┼Ťrodki mog─ů okaza─ç si─Ö jednak nieskuteczne i wtedy mo┼╝na zastosowa─ç oprysk ekologiczny.

Czym jest oprysk ekologiczny na ─çm─Ö bukszpanow─ů?

Oprysk ekologiczny jest mniej szkodliwy dla otoczenia. Dzia┼éa selektywnie, czyli nie zabija owad├│w po┼╝ytecznych, koncentruj─ůc si─Ö na samym szkodniku i jest bezpieczny dla ┼Ťrodowiska naturalnego i cz┼éowieka. Ekologiczny oprysk bazuje na preparatach biologicznych. W opisywanym przypadku s─ů to bakterie wytwarzaj─ůce bia┼éka zjadane przez g─ůsienice. W efekcie ich dzia┼éania g─ůsienice zaprzestaj─ů ┼╝erowania na li┼Ťciach i zamieraj─ů w ci─ůgu dw├│ch dni. Produkt jest skuteczny, je┼Ťli b─Ödzie stosowany w pocz─ůtkowej fazie rozwoju g─ůsienicy.

┼Ürodki chemiczne na ─çm─Ö bukszpanow─ů ÔÇô ostateczno┼Ť─ç

Je┼Ťli zastosowane ┼Ťrodki nie przynosz─ů efekt├│w, w ostateczno┼Ťci trzeba si─Ögn─ů─ç po oprysk chemiczny. Specjali┼Ťci zalecaj─ů, by by┼éy to ┼Ťrodki o dzia┼éaniu kontaktowym i systematycznym. Dzia┼éanie kontaktowe u┼Ťmierca larw─Ö, je┼Ťli zostanie ona spryskana preparatem. Natomiast dzia┼éanie systemowe umo┼╝liwia przenikanie produktu do ┼Ťrodka ro┼Ťliny i w ten spos├│b dociera on do szkodnika i zabija larwy ┼╝eruj─ůce na ┼éodygach i li┼Ťciach. W sklepach ogrodniczych i marketach mamy do wyboru szerok─ů gam─Ö produkt├│w chemicznie zwalczaj─ůc─ů ─çm─Ö bukszpanow─ů: Decis, Mospilan, Sherpa. Wszystkie li┼Ťcie i ga┼é─ůzki, kt├│re opad┼éy, powinny by─ç zniszczone (najlepiej spalone) ÔÇô to na nich mog─ů zimowa─ç jaja ─çmy bukszpanowej. Szkodnik jest wyj─ůtkowo inwazyjny, ale dysponujemy gam─ů ┼Ťrodk├│w, dzi─Öki kt├│rej mo┼╝na go ostatecznie pokona─ç.

Tekst: Bogumiła Pierzchanowska

Fot. Wiki