Wywiad z Carlosem Moreno ÔÇô autorem koncepcji miast 15-miuntowych

Jak projektować miasta dla mieszkańców i wspierać zrównoważony rozwój aglomeracji?

┼╗ycie w miastach, cho─ç oferuje wiele mo┼╝liwo┼Ťci, niesie ze sob─ů r├│wnie┼╝ liczne wyzwania, kt├│re mog─ů wp┼éywa─ç na komfort i jako┼Ť─ç ┼╝ycia mieszka┼äc├│w. Wsp├│┼éczesne aglomeracje musz─ů zmierzy─ç si─Ö z problemami klimatycznymi, spo┼éecznymi i gospodarczymi, kt├│re cz─Östo s─ů ze sob─ů ┼Ťci┼Ťle powi─ůzane. Koncepcja miast 15-minutowych proponuje rozwi─ůzania, kt├│re mog─ů uczyni─ç ┼╝ycie w miejskich przestrzeniach bardziej zr├│wnowa┼╝onym, inkluzyjnym i przyjaznym dla mieszka┼äc├│w. Tw├│rca tej idei ÔÇô Carlos Moreno ÔÇô przekonuje jednak, ┼╝e dobrostanu mieszka┼äc├│w nie da si─Ö zmierzy─ç co do sekundy z zegarkiem w r─Öku.

Wsp├│┼éczesne metropolie staj─ů przed wyzwaniami, kt├│re znacz─ůco wp┼éywaj─ů na komfort i jako┼Ť─ç ┼╝ycia ich mieszka┼äc├│w i przyczyniaj─ů si─Ö do degradacji ┼Ťrodowiska naturalnego. Kryzys klimatyczny objawia si─Ö m.in. coraz cz─Östszymi ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi, a post─Öpuj─ůcy trend wykluczenia spo┼éecznego marginalizuje osoby starsze, z niepe┼énosprawno┼Ťciami lub o ni┼╝szych dochodach, utrudniaj─ůc im funkcjonowanie. Ponadto w aglomeracjach zaprojektowanych w spos├│b scentralizowany komfort ┼╝ycia obni┼╝aj─ů korki, ha┼éas czy te┼╝ utrudniona komunikacja. Wspomniane wyzwania sk┼éadaj─ů si─Ö na z┼éo┼╝on─ů sie─ç problem├│w, kt├│rym w wielu obszarach mo┼╝e stawi─ç czo┼éa koncepcja miast 15-miuntowych oferuj─ůca bardziej zr├│wnowa┼╝ony, inkluzywny i zdrowy model urbanistyczny.

Wszystko, czego potrzeba ÔÇô w zasi─Ögu r─Öki

Autorem idei miast 15-minutowych jest Carlos Moreno, dyrektor naukowy laboratorium badawczego na paryskiej Sorbonie. Kluczowym elementem jego koncepcji jest kreowanie lub przekszta┼écanie przestrzeni miejskich w spos├│b zdecentralizowany i rozproszony, aby zapewni─ç spo┼éeczno┼Ťci rozbudowan─ů ofert─Ö handlowo-us┼éugow─ů oraz infrastruktur─Ö komunikacyjn─ů na stosunkowo niewielkim obszarze.

Idea miast 15-miuntowych zak┼éada tworzenie przestrzeni miejskich w spos├│b policentryczny, zapewniaj─ůc mieszka┼äcom ┼éatwy dost─Öp do niezb─Ödnych w codziennym ┼╝yciu us┼éug oraz infrastruktury. Jako Archicom wierzymy w t─Ö koncepcj─Ö, co potwierdzaj─ů nasze inwestycje w ca┼éej Polsce, takie jak Fuzja w ┼üodzi czy Wie┼╝a Je┼╝yce w Poznaniu. Intuicyjnie realizowali┼Ťmy jej za┼éo┼╝enia jeszcze zanim de facto powsta┼éa. Kreowanie miast w mikroskali, na wyci─ůgni─Öcie r─Öki by┼éo w naszym DNA od zawsze. Najwa┼╝niejsze dla mieszka┼äc├│w punkty powinny by─ç dla ludzi w pe┼éni dost─Öpne w ramach zdekarbonizowanych ┼Ťrodk├│w transportu ÔÇô pieszo, rowerem czy komunikacj─ů publiczn─ů. Liczba minut to symbol, a istot─ů koncepcji jest policentryczna lokalno┼Ť─ç ÔÇô m├│wi Waldemar Olbryk, Prezes Zarz─ůdu w Archicom.

Waldemar Olbryk

Jak przekonuje sam pomys┼éodawca konceptu, liczba minut w nazwie to wy┼é─ůcznie symbol. Przestrzega jednocze┼Ťnie przed tym, aby nie wyznacza─ç warto┼Ťci szcz─Ö┼Ťliwego s─ůsiedztwa granic─ů kwadransa, poniewa┼╝ r├│wnie┼╝ wa┼╝ne jest to, co znajduje si─Ö w nieco dalszej odleg┼éo┼Ťci. Projekty opieraj─ůce si─Ö o wspomnian─ů formu┼é─Ö odmieniaj─ů nie tylko ca┼ée kwarta┼éy miejskie, ale tak┼╝e stopniowo zmieniaj─ů spos├│b my┼Ťlenia ludzi o w┼éasnym dobrostanie oraz komforcie dnia codziennego, cho─ç wymagaj─ů wsp├│lnego zaanga┼╝owania spo┼éeczno┼Ťci, inwestor├│w i samorz─ůd├│w. Wierzy, ┼╝e jednym sposobem na walk─Ö ze wsp├│┼éczesnymi wyzwaniami klimatycznymi czy te┼╝ wykluczeniem spo┼éecznym s─ů odwa┼╝ne dzia┼éania architektoniczne, a tak┼╝e promowanie zr├│wnowa┼╝onej mobilno┼Ťci.

Ta zmiana jest konieczna. Potrzebujemy skutecznego nacisku na w┼éadze lokalne oraz samorz─ůdy, aby zmienia┼éy plany zagospodarowania przestrzennego ca┼éych dzielnic i dostosowywa┼éy je do oczekiwa┼ä zamieszkuj─ůcych je spo┼éeczno┼Ťci. Kolejnym krokiem powinien by─ç znacz─ůcy udzia┼é sektora prywatnego, przede wszystkim deweloper├│w, w kreowaniu atrakcyjnych biznesowych modeli nieruchomo┼Ťci, lokalnych us┼éug, dzia┼éalno┼Ťci kulturalnej, zatrudnienia, stylu pracy, robienia zakup├│w. Chcemy w ten spos├│b zregenerowa─ç lokaln─ů gospodark─Ö i doprowadzi─ç do nowych ekonomicznych mo┼╝liwo┼Ťci biznesowych. Pionierskim miastem w tym zakresie jest Pary┼╝. Stolica Francji przeprowadzi┼éa wiele d┼éugoterminowych transformacji w celu stworzenia m.in. wi─Ökszej odporno┼Ťci na zmiany klimatyczne. Mamy tu obecnie ponad 1,2 tys. kilometr├│w ┼Ťcie┼╝ek rowerowych. Du┼╝y nacisk po┼éo┼╝ono r├│wnie┼╝ na tereny zielone do spacer├│w i odpoczynku, a z drugiej strony statystyki posiadaczy samochod├│w wskazuj─ů, ┼╝e tylko nieca┼ée 25% pary┼╝an posiada w┼éasny samoch├│d. Pierwszy spos├│b poruszania si─Ö po stolicy to obecnie piesza przechadzka ÔÇô podkre┼Ťla Carlos Moreno w ekskluzywnej rozmowie z Waldemarem Olbrykiem, Prezesem Zarz─ůdu w Archicom.

Dzi─Öki promowaniu zr├│wnowa┼╝onego transportu koncepcja ogranicza negatywny wp┼éyw na ┼Ťrodowisko i klimat. Nadawanie priorytetu lokalno┼Ťci przyczynia si─Ö przy tym zar├│wno do regeneracji gospodarki, jak i socjalizacji ludzi, a tym samym stymulowaniu interakcji spo┼éecznych.

Infrastruktura o wielu funkcjach

Codzienna blisko┼Ť─ç z natur─ů i przestrzenie sprzyjaj─ůce socjalizacji daj─ů wszystkim mo┼╝liwo┼Ť─ç swobodnego kontaktu z innymi osobami. Otwarto┼Ť─ç teren├│w zielonych s┼éu┼╝y tworzeniu si─Ö oraz integracji spo┼éeczno┼Ťci i przeciwdzia┼éa wykluczeniom. Przy czym wcale nie jest to oczywiste w obecnych, niezwykle zdigitalizowanych czasach i postpandemicznych realiach. Cyfryzacji nie unikniemy. Nale┼╝y j─ů jednak odpowiednio po┼é─ůczy─ç z realnymi interakcjami spo┼éecznymi, niezwykle wa┼╝nymi dla dobrostanu psychicznego i fizycznego ka┼╝dego z nas. Dlatego te┼╝ wierzymy, ┼╝e nasz─ů rol─ů jest wspieranie budowania relacji mi─Ödzyludzkich poprzez odpowiednie projektowanie inwestycji ÔÇô dodaje Waldemar Olbryk, Prezes Zarz─ůdu w Archicom.

W Pary┼╝u, w kt├│rym w ramach koncepcji miasta 15-minutowego otwarto w weekendy szkolne dziedzi┼äce i podw├│rka, dano tym samym do nich dost─Öp lokalnej spo┼éeczno┼Ťci. Carlos Moreno podkre┼Ťla, ┼╝e tego typu inicjatywy wskazuj─ů urbanistom, ┼╝e infrastruktura miejska nie powinna by─ç projektowana wy┼é─ůcznie pod jedn─ů funkcj─Ö.

Nale┼╝y my┼Ťle─ç szerzej. Tak jak szkolne przestrzenie sta┼éy si─Ö aren─ů s─ůsiedzkich aktywno┼Ťci, sprzyjaj─ůc wytworzeniu szcz─Ö┼Ťliwej blisko┼Ťci uczestnik├│w tych wydarze┼ä, tak np. hotele mog─ů by─ç przestrzeni─ů coworkingow─ů lub miejscem kultury, a dyskoteki miejscem do rekreacji czy sportu. Ka┼╝dego dnia przekonuj─Ö, ┼╝e infrastruktura nie powinna s┼éu┼╝y─ç tylko jednemu celowi. Marnujemy wtedy jej potencja┼é ÔÇô przekonuje Carlos Moreno w rozmowie z Waldemarem Olbrykiem.

Decentralizacja ┼╝ycia codziennego

Nowe mo┼╝liwo┼Ťci to jednocze┼Ťnie wi─Öcej elastyczno┼Ťci. Przez wiele lat akceptowali┼Ťmy horyzont miast tworzony przez pot─Ö┼╝ne biurowce, a dzielnice biznesowe by┼éy dla m┼éodych pracownik├│w g┼é├│wnym celem. Obecnie, zw┼éaszcza po okresie pandemii, wielu z nas odkry┼éo jak wa┼╝ne jest ┼╝ycie na ma┼éej przestrzeni, tak by unika─ç sp─Ödzania d┼éugich godzin w samochodzie tylko dlatego, ┼╝e musimy co┼Ť za┼éatwi─ç lub dojecha─ç do pracy. Budujmy wi─Öc lokalne spo┼éeczno┼Ťci w oparciu o rozwijanie kontakt├│w z drugim cz┼éowiekiem i nie zamykajmy si─Ö w czterech ┼Ťcianach. Taka swoista decentralizacja ┼╝ycia codziennego oraz rodzinnego jest motorem nap─Ödowym dla nowoczesnej urbanistyki miejskiej, kt├│ra stale si─Ö rozwija w kierunku wzajemnej integracji i osi─ůgania dobrostanu ÔÇô podsumowuje Carlos Moreno.

Dzi─Öki wprowadzeniu koncepcji miast 15-minutowych mieszka┼äcy zyskuj─ů ┼éatwiejszy dost─Öp do us┼éug, rekreacji i pracy, co pozwala na bardziej zr├│wnowa┼╝ony i wygodny tryb ┼╝ycia. Inwestycje w takie projekty nie tylko poprawiaj─ů jako┼Ť─ç ┼╝ycia, ale r├│wnie┼╝ stymuluj─ů rozw├│j lokalnej gospodarki, tworz─ůc nowe miejsca pracy i wspieraj─ůc lokalnych przedsi─Öbiorc├│w. W ten spos├│b miasta staj─ů si─Ö bardziej odporne na kryzysy i lepiej przygotowane na przysz┼ée wyzwania.