Czy sytuacja energetyczna w Polsce i na 艣wiecie powinna wp艂yn膮膰 na odroczenie realizacji cel贸w ekologicznych?

Post臋puj膮ce w ostatnich latach zmiany klimatu obliguj膮 decydent贸w do podejmowania licznych inicjatyw i dzia艂a艅 na arenie mi臋dzynarodowej. Takie przedsi臋wzi臋cia jak Porozumienie paryskie, Agenda 2030 czy Europejski Zielony 艁ad nada艂y szybszego tempa oraz podnios艂y priorytet kwestii zwi膮zanych z klimatem i dzia艂aniami na rzecz zr贸wnowa偶onego rozwoju. Ostatnia z ww. inicjatyw, tj.聽 Europejski Zielony 艁ad jest szczeg贸lnie ambitna i kompleksowa, poniewa偶 obejmuje 艂膮cznie a偶 48 dzia艂a艅 w r贸偶nych dziedzinach 鈥 od sektora energii, poprzez rolnictwo i transport ko艅cz膮c na udziale spo艂ecze艅stwa w walce ze zmianami klimatu. Obecnie g艂贸wnym celem UE jest osi膮gni臋cie neutralno艣ci klimatycznej w perspektywie do 2050 r. Natomiast do 2030 r. UE narzuci艂a sobie zobowi膮zanie zredukowania emisji o co najmniej 55% redukcji emisji netto w por贸wnaniu z 1990 r. Zgodnie z szacunkami Komisji Europejskiej, aby osi膮gn膮膰 cele Zielonego 艁adu, w obecnym dziesi臋cioleciu (2021鈥2030), UE b臋dzie musia艂a zwi臋kszy膰 roczne inwestycje o oko艂o 520 mld EUR w por贸wnaniu z poprzednim dziesi臋cioleciem (390 mld EUR rocznie przypada na dekarbonizacj臋 gospodarki oraz 130 mld聽 na pozosta艂e cele 艣rodowiskowe zielonej transformacji)[1]. Taka skala wydatk贸w wykracza poza mo偶liwo艣ci sektora publicznego i wi膮偶e si臋 z konieczno艣ci膮 przekierowania kapita艂贸w prywatnych na inwestycje bardziej sprzyjaj膮ce zr贸wnowa偶onemu rozwojowi, a to z kolei b臋dzie wymaga艂o dog艂臋bnej zmiany sposobu funkcjonowania systemu finansowego.

Jednocze艣nie ca艂a Europa mierzy si臋 dzi艣 z bardzo trudn膮 sytuacj膮 gospodarcz膮 i geopolityczn膮. O偶ywienie pocovidowe, przerwanie 艂a艅cuch贸w dostaw oraz agresja Rosji na Ukrain臋 wywo艂a艂o drastyczny wzrost cen surowc贸w, no艣nik贸w energii i samej energii elektrycznej, co przyczyni艂o si臋 do najwi臋kszego wzrostu inflacji na 艣wiecie od lat 70-tych XX w. Aby przeciwdzia艂a膰 rosn膮cym cenom, wi臋kszo艣膰 rz膮d贸w w Europie zdecydowa艂a si臋 na podnoszenie st贸p procentowych, co negatywnie odbija si臋 na sytuacji zar贸wno producent贸w, jak i konsument贸w, poniewa偶 oznacza wy偶sze koszty m.in. kredyt贸w.

鈥濪erusyfikacja鈥 dostaw energii

鈥濪erusyfikacja鈥 dostaw paliw kopalnych w zwi膮zku z atakiem Rosji na Ukrain臋 zapocz膮tkowa艂a proces przewarto艣ciowania my艣lenia o polityce energetycznej.

Os艂abia si臋 znaczenie gazu ziemnego 鈥 kt贸ry by艂 przedstawiany jako paliwo przej艣ciowe, ze wzgl臋du na du偶y udzia艂 importu tego paliwa z kierunku rosyjskiego. W tych nowych okoliczno艣ciach kr贸tkookresowym priorytetem dla Europy powinno by膰 bezpiecze艅stwo dostaw oraz jak najszybszy koniec importu paliw z Rosji, natomiast na drugim miejscu powinna znale藕膰 si臋 polityka klimatyczna i redukcja emisji. Nie oznacza to jednak, 偶e obecn膮 sytuacj臋 powinni艣my traktowa膰 jako pretekst do odej艣cia od polityki klimatyczno-energetycznej. Wr臋cz przeciwnie 鈥 powinni艣my j膮 lepiej wykorzysta膰 i stopniowo uniezale偶ni膰 si臋 od paliw kopalnych np. poprzez intensyfikacj臋 dzia艂a艅 na rzecz zwi臋kszania udzia艂u odnawialnych 藕r贸de艂 energii i popraw臋 efektywno艣ci energetycznej.

W ramach REPowerEU 艣rodkami聽 艣rednioterminowymi maj膮cymi na celu stopniowe wycofanie importu rosyjskich paliw kopalnych jest w艂a艣nie podniesieniu og贸lnounijnego celu w zakresie efektywno艣ci energetycznej na 2030 r. z 9 do 13% oraz podniesienie europejskiego celu w zakresie odnawialnych 藕r贸de艂 energii do 2030 r. z 40 do 45%[2]. Natomiast w zwi膮zku z obecn膮 sytuacj膮 gospodarcz膮 w Europie (wysokie ceny energii, inflacja i widmo recesji) nale偶y rozwa偶y膰 zmian臋 podej艣cia do tej polityki w kr贸tszym terminie.

Zmiana polityki energetycznej

Jak to zrobi膰? Po pierwsze powinni艣my pozwoli膰 przej艣ciowo na d艂u偶sze korzystanie ze 藕r贸de艂 w臋glowych (ale w po艂膮czeniu z intensyfikacj膮 dzia艂a艅 zwi臋kszaj膮cych uzyskiwane oszcz臋dno艣ci energii i udzia艂 OZE) oraz przeanalizowa膰 dat臋 w艂膮czenia do systemu handlu sektora budynk贸w i transport (tzw. BRT ETS), poniewa偶 w tym ostatnim przypadku na艂o偶enie dodatkowych op艂at mog艂oby wywo艂a膰 op贸r spo艂eczny wobec polityki energetyczno-klimatycznej spowodowany wzrostem problemu ub贸stwa energetycznego.

W艣r贸d narz臋dzi zmniejszaj膮cych koszty energii, jakie posiada Polska, s膮 przede wszystkim rozwi膮zania zmniejszaj膮ce podatki i op艂aty doliczane do finalnej ceny no艣nika energii.

Kolejnymi s膮 dzia艂ania zmierzaj膮ce do zwi臋kszenia udzia艂u OZE w miksie, co zmniejszy艂oby uzale偶nienie od paliw kopalnych poprzez rozw贸j najta艅szych w polskich warunkach technologii OZE tj. l膮dowych farm wiatrowych i fotowoltaiki. Konieczne wydaje si臋 r贸wnie偶 wypracowanie mechanizmu przed艂u偶enia pracy blok贸w w臋glowych, co pozwoli艂oby na mniejsze wykorzystanie gazu ziemnego jako paliwa przej艣ciowego. Po agresji Rosji na Ukrain臋, Polska powinna d艂u偶ej wykorzystywa膰 w臋giel jako paliwo rezerwuj膮ce niesterowalne 藕r贸d艂a OZE, by zmniejsza膰 import gazu, a negocjowanie daty ko艅ca wsparcia w臋gla z rynku mocy wydaje si臋 istotnym kierunkiem dzia艂a艅, jakie mo偶e podj膮膰 polski Rz膮d.

Kolejnym punktem jest konsekwentne wdra偶anie energetyki j膮drowej 鈥 stabilnego i bezemisyjnego 藕r贸d艂a energii. Wysokie koszty mo偶na ograniczy膰, np. zmniejszaj膮c zu偶ycie energii poprzez ni偶sz膮 temperatur臋 w mieszkaniu b膮d藕 redukuj膮c u偶ycie samochodu 鈥 chocia偶by przez promocj臋 pracy zdalnej w sektorach, w kt贸rych jest mo偶liwa lub ograniczaj膮c zb臋dne podr贸偶e 鈥 zmniejszamy nasze wydatki na no艣niki energii, a ka偶de takie dzia艂anie dodatkowo wp艂ywa na zbli偶enie si臋 do r贸wnowagi na rynkach energii, wi臋c i na spadek ich cen. Zatem zmniejszaj膮c zu偶ycie energii, zmniejszamy nasze rachunki na dwa sposoby zar贸wno poprzez zmniejszenie ilo艣ci koniecznej do zakupu energii, jak i dzia艂aj膮c w kierunku zr贸wnowa偶enia popytu z poda偶膮, zmniejszamy finaln膮 cen臋 ka偶dego no艣nika energii.

W d艂ugim horyzoncie czasowym ceny energii elektrycznej mo偶na obni偶y膰 tak偶e dzi臋ki subsydiom dla instalacji OZE. Subsydia obni偶膮 koszty inwestycji dla producent贸w energii, a co za tym idzie, tak偶e ceny energii. Nale偶y pami臋ta膰 jednak, 偶e subsydia mog膮 stanowi膰 znacz膮cy koszt dla bud偶etu pa艅stwa.

Co przyniesie przysz艂o艣膰?

W zasadzie ca艂y 艣wiat b臋dzie d膮偶y艂 do neutralno艣ci klimatycznej. Transformacja polskiej gospodarki w kierunku niskoemisyjnym jest konieczna, poniewa偶 brak dzia艂a艅 mo偶e kosztowa膰 wi臋cej ni偶 wprowadzenie niezb臋dnych zmian. Stwarza to szans臋 dla dalszego rozwoju naszej gospodarki, wzmocnienia konkurencyjno艣ci oraz stworzenia nowych miejsc pracy. Koszty tego przedsi臋wzi臋cia b臋d膮 ogromne, dlatego tak wa偶ne jest wykorzystanie 艣rodk贸w unijnych. Nie nale偶y jednak z tym zwleka膰, tylko dzia艂a膰 ju偶 teraz. Dlatego te偶 firmy powinny szuka膰 藕r贸de艂 finansowania tych inwestycji i np. rozwa偶y膰 skorzystanie ze 艣rodk贸w dost臋pnych w ramach systemu EU ETS (Fundusz Innowacyjny czy Modernizacyjny), czy funduszy krajowych np. Funduszu Transformacji Energetyki, do kt贸rego trafi 40% 艣rodk贸w ze sprzeda偶y uprawnie艅 w drodze aukcji z obecnego okresu rozliczeniowego. Nale偶y przy tym pami臋ta膰, 偶e im wy偶sza cena uprawnie艅 do emisji, tym wi臋cej 艣rodk贸w dost臋pnych na inwestycje w technologie niskoemisyjne. Z drugiej strony, zbyt szybkie tempo wzrost贸w cen uprawnie艅 do emisji w EU ETS zwi臋ksza koszty przedsi臋biorstw oraz wp艂ywa na ceny energii elektrycznej. Oznacza to, 偶e niezb臋dna jest reforma tego systemu pod k膮tem wprowadzenia pewnych mechanizm贸w, kt贸re mog艂yby t臋 cen臋 stabilizowa膰. Bardzo dobrym rozwi膮zaniem mog艂oby by膰 np. 鈥瀠lepszenie鈥 istniej膮cego art. 29a dyrektywy EU ETS, tak aby szybciej reagowa艂 na nag艂e wzrosty cen lub wykorzystanie uprawnie艅, kt贸re trafiaj膮 do rezerwy MSR[3]. Wa偶ny jest te偶 nadz贸r nad tym rynkiem. Dlatego te偶 europejski nadz贸r finansowy (ESMA) powinien lepiej monitorowa膰 ten rynek i stara膰 si臋 wy艂apywa膰 przypadki handlu uprawnieniami, kt贸re odbiegaj膮 od normy.

Reasumuj膮c, nie jest nam potrzebna zmiana cel贸w redukcyjnych, a jedynie zmiana drogi doj艣cia do tych cel贸w. Mo偶na to osi膮gn膮膰 poprzez przej艣ciowe zapewnienie dostaw energii po akceptowalnej cenie (kr贸tkoterminowo) i nie trzeba przy tym rezygnowa膰 z realizacji cel贸w klimatycznych w d艂u偶szym terminie (intensyfikacja rozwoju OZE i zwi臋kszenie efektywno艣ci energetycznej).

dr in偶. Krystian Szczepa艅ski,

Dyrektor Instytutu Ochrony 艢rodowiska-Pa艅stwowego Instytutu Badawczego

[1] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52022DC0083&from=EN

[2] https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:fc930f14-d7ae-11ec-a95f-01aa75ed71a1.0010.02/DOC_1&format=PDF

[3] KE w ramach planu 鈥濺EPowerEU鈥 zamierza spieni臋偶y膰 ok. 200 mln uprawnie艅 do emisji znajduj膮cych si臋 w rezerwie MSR. 艢rodki uzyskane ze sprzeda偶y uprawnie艅 (ok. 20 mld EUR) maj膮 zosta膰 przekazane pa艅stwom cz艂. w formie dotacji (https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal/repowereu-affordable-secure-and-sustainable-energy-europe_pl).

Mieszkanie inwestycyjne – dlaczego warto je kupi膰?聽