Klucze dynamometryczne

Klucze dynamometryczne s膮 nowoczesnymi narz臋dziami, kt贸re s艂u偶膮 do dokr臋cania i odkr臋cania r贸偶nego rodzaju 艣rub i nakr臋tek ze 艣ci艣le okre艣lonym momentem (czyli dopasowan膮 si艂膮). Sprawdzaj膮 si臋 najcz臋艣ciej w warsztatach samochodowych, s膮 te偶 wykorzystywane w domowych warsztatach majsterkowicz贸w i wsz臋dzie tam, gdzie konieczna jest wysoka precyzja 艂膮czenia.

Zasada dzia艂ania klucza dynamometrycznego

Klucz dynamometryczny jest wyposa偶ony w specjaln膮 g艂贸wk臋, w kt贸rej znajduje si臋 spr臋偶yna i zapadka. Dzia艂anie spr臋偶yny umo偶liwia dopasowanie odpowiedniej si艂y do dokr臋cenia lub odkr臋cenia danej 艣ruby. W momencie, kiedy ustalona si艂a zostaje osi膮gni臋ta, zapadka umo偶liwia utrzymanie naci膮gu spr臋偶yny, a jednocze艣nie blokuje dokr臋cenie 艣ruby z wi臋ksz膮 si艂膮 ni偶 ta ustalona. Zapadka zreszt膮 wydaje charakterystyczny d藕wi臋k informuj膮cy, 偶e moment zosta艂 osi膮gni臋ty. W tej chwili nale偶y zaprzesta膰 dalszego dokr臋cania, by nie przekroczy膰 ustalonej warto艣ci Nm. Mo偶na oczywi艣cie zada膰 sobie pytanie, sk膮d wiadomo, z jak膮 si艂膮 nakr臋tka, 艣ruba maj膮 by膰 przykr臋cone? Je艣li dana 艣ruba wymaga ustalonego momentu, informacja o tym pojawia si臋 w instrukcji. W internecie s膮 te偶 specjalistyczne kalkulatory umo偶liwiaj膮ce obliczenie si艂y, z jak膮 dana 艣ruba ma by膰 dokr臋cona.

Klucz dynamometryczny 鈥 gdzie jest u偶ywany?

Omawiany klucz jest najcz臋艣ciej wykorzystywany w szeroko poj臋tej motoryzacji. W przypadku samochod贸w jest potrzebny w dokr臋caniu 艣rub w licznych podzespo艂ach. 艢wietnie si臋 sprawdza w dokr臋caniu 艣rub k贸艂 i przy 艣wiecach. Podobny zakres czynno艣ci wykonuje klucz dynamometryczny w przypadku motocykli. W przypadku rower贸w klucze dynamometryczne nie musz膮 by膰 specjalnie precyzyjne, ale sprawdza si臋 np. klucz 艂amany. 艢ruby w rowerze nie powinny by膰 dokr臋cane z du偶膮 si艂膮.

Jak pracowa膰 z kluczem dynamometrycznym?

Kupuj膮c klucz dynamometryczny nale偶y pami臋ta膰, by mia艂 certyfikat, 艣wiadectwo zgodno艣ci z norm膮 i kalibracji. U偶ywanie klucza nale偶y rozpocz膮膰 od wyboru odpowiedniej skali Nm, a nast臋pnie odblokowa膰 pokr臋t艂o mikrometryczne. Na pocz膮tku powinno znajdowa膰 si臋 na skali 鈥0鈥. Nast臋pnie pokr臋t艂o nale偶y obraca膰 zgodnie z ruchami wskaz贸wki zegara, a偶 zostanie ustawiony wybrany moment obrotowy. W tym momencie pokr臋t艂o powinno by膰 zablokowane. Klucz jest gotowy do u偶ytku po ustawieniu odpowiedniego kierunku 鈥瀏rzechotki鈥. Na zbierak nak艂adana jest w tym momencie wybrana nasadka. 艢rub臋 dokr臋camy, a kiedy osi膮gnie wybrany moment, zostanie to zasygnalizowane d藕wi臋kiem klikni臋cia.

Rodzaje kluczy dynamometrycznych

Klucze dynamometryczne mo偶na podzieli膰 na klika grup. R贸偶ni膮 si臋 one mi臋dzy sob膮 nie tylko rozmiarem, zakresem ustawienia momentu, przeznaczeniem, ale i konstrukcj膮. Ze wzgl臋du na konstrukcj臋, klucze dynamometryczne mo偶na podzieli膰 na nast臋puj膮ce grupy:

  • Klucz mechaniczny 鈥 to jeden z najbardziej popularnych rodzaj贸w, stosowany przede wszystkim w warsztatach samochodowych. Nazywany jest te偶 kluczem klikowym, bo w czasie dokr臋cania s艂ycha膰 specyficzne 鈥瀔likniecie鈥. Jego moment waha si臋 od 20 do 200 Nm.

  • Klucz wskaz贸wkowy 鈥 nazywany r贸wnie偶 zegarowym ze wzgl臋du na do艂膮czon膮 do niego tarcz臋 ze wskaz贸wk膮. Kiedy dokr臋cana 艣ruba stawia op贸r, wskaz贸wka wychyla si臋. Moment dokr臋cania mo偶na odczyta膰 z tarczy. W modelach bardziej skomplikowanych montowany jest system, kt贸ry po osi膮gni臋ciu w艂a艣ciwego momentu, blokuje klucz, daj膮c zna膰 o finalizacji pracy.

  • Klucz elektroniczny 鈥 to narz臋dzie najbardziej precyzyjne w艣r贸d kluczy dynamometrycznych. Pomiar momentu dokonywany jest przez tensometr. Je艣li moment jest przekroczony, rozlega si臋 d藕wi臋k. Dodatkowo, w kluczu, jest zamontowany system, uniemo偶liwiaj膮cy przekr臋cenie 艣ruby.

  • Klucz 艂amany 鈥 nazwany tak ze wzgl臋du na specjalny zawias, kt贸ry odchyla si臋 o 20 stopni, w momencie, kiedy zosta艂a osi膮gni臋ta wymagana si艂a dokr臋cania. Wyci膮gni臋ty klucz wraca do swojej pierwotnej formy.

  • Klucz sprz臋g艂owy 鈥 wyposa偶ony w sprz臋g艂o, kt贸re blokuje klucz, kiedy podczas dokr臋cania przekroczony jest wymagany moment.

Jak zadba膰 o klucz dynamometryczny?

Klucz jest narz臋dziem pomiarowym precyzyjnym. Trzeba si臋 z nim odpowiednio obchodzi膰 i we w艂a艣ciwym miejscu przechowywa膰. Poniewa偶 nie nale偶y go nara偶a膰 na wstrz膮sy, po pracy powinien by膰 od艂o偶ony do dedykowanej mu skrzynki. Przy czyszczeniu wystarczy u偶ywa膰 suchej bawe艂nianej 艣ciereczki. Kategorycznie zabronione jest u偶ywanie do czyszczenia jakichkolwiek cieczy (np. rozpuszczalnik贸w, benzyny). Klucz nie powinien si臋 rozkalibrowa膰, dlatego je艣li nie jest przez d艂u偶szy czas u偶ywany, warto nastawi膰 go na minimaln膮 warto艣膰.

Tekst: Bogumi艂a Pierzchanowska

Grafika: Bing AI