Budownictwo w Polsce musi si臋 zmieni膰. 3 powody wymuszaj膮ce zmiany rynkowe.

Sektor budowlany w Polsce przechodzi okres intensywnych napi臋膰 i zmian. To szansa. Trudno艣ci zmuszaj膮 do nowych rozwi膮za艅 i innowacji. Cz臋艣膰 z nich wprowadzaj膮 firmy, kt贸rym zale偶y na utrzymaniu konkurencyjno艣ci. Inne s膮 efektem wyzwa艅 w sektorze publicznym. Budowlanka w Polsce musi si臋 zmieni膰. Dlaczego?

Wyzwanie pierwsze 鈥損rzej艣膰 przez turbulencje

A1P贸艂nocny odcinek autostrady A1 Fot. Kacper Kowalski/ areomedia.pl dla Skanska

Walka o kontrakty, zmniejszenie mar偶, wojna cenowa, zagro偶enie dla jako艣ci inwestycji 鈥 to tylko niekt贸re z negatywnych zjawisk, z kt贸rymi rynek b臋dzie musia艂 si臋 zmierzy膰. Jak wynika z danych Deloitte[1], od pocz膮tku roku do ko艅ca sierpnia 2016 produkcja budowlano-monta偶owa spad艂a o blisko 15% r-r. Zmniejszy艂a si臋 liczba i skala przetarg贸w publicznych zar贸wno centralnych, jak i samorz膮dowych. Z kolei odblokowanie inwestycji, zw艂aszcza zwi膮zane z kolejn膮 perspektyw膮 unijn膮, kt贸re ju偶 si臋 rozpocz臋艂o, spowoduje kumulacj臋 zada艅 w latach 2019-2023. Firmy b臋d膮 musia艂y stawi膰 czo艂o rosn膮cym cenom materia艂贸w, brakowi specjalist贸w i pokusie brania na siebie zbyt wielu projekt贸w po obecnym okresie posuchy.

Wyj艣cie obronn膮 r臋k膮 z tak gwa艂townych zmian wymaga od firm budowlanych nowych, zdecydowanych strategii biznesowych i innowacyjnych narz臋dzi. Istotne jest z pewno艣ci膮 zwi臋kszenie efektywno艣ci organizacji, np. poprzez konsolidowanie powielaj膮cych si臋 funkcji i usprawnianie proces贸w.

– Wygraj膮 ci, kt贸rzy b臋d膮 w stanie lepiej wykorzystywa膰 narz臋dzia IT, podnosi膰 stopie艅 automatyzacji i wprowadza膰 innowacje technologiczne. Skanska, jako pierwsza w Polsce, zastosowa艂a system BIM 360, wprowadzili艣my skanowanie laserowe 3D, mobilny samoch贸d skanuj膮cy i drony 鈥 komentuje Maciej Smoli艅ski, z zespo艂u Advanced BIM 鈥 Biuro Projekt贸w Skanska.

Na zmiennym rynku wa偶na jest r贸wnie偶 ocena ryzyka. Skanska wdro偶y艂a zaawansowane narz臋dzia, kt贸re pozwalaj膮 na ocen臋 ryzyka operacyjnego zar贸wno pod wzgl臋dem prawnym i finansowym, jak i 艣rodowiskowym. Presja rynkowa generuje jednak nie tylko ryzyko biznesowe. Zwi臋ksza obci膮偶enie pracownik贸w i sprzyja r贸偶nego typu wypadkom. Tak偶e w trosce o 偶ycie i zdrowie pracownik贸w, firmy budowlane b臋d膮 musia艂y wdra偶a膰 bardziej zdecydowane rozwi膮zania technologiczne i systemowe. Przyk艂adem tych pierwszych mog膮 by膰 kaski mierz膮ce parametry 偶yciowe robotnik贸w czy bariery ochronne stosowane przy remontach drogowych. Do usprawnie艅 systemowych mo偶e przyczyni膰 si臋 dzia艂alno艣膰 Porozumienia dla Bezpiecze艅stwa w Budownictwie – inicjatywy 12 generalnych wykonawc贸w, kt贸rej celem jest poprawa bezpiecze艅stwa na polskich budowach. Do najwa偶niejszych rozwi膮za艅 opracowanych przez Porozumienie mo偶na zaliczy膰 wsp贸lny dla wszystkich sygnatariuszy wz贸r Instrukcji Bezpiecznego Wykonywania Rob贸t (IBWR). To dokument analizuj膮cy zadania pod k膮tem wyst臋puj膮cych w nich ryzyka oraz rozwi膮za艅, kt贸re mo偶na zastosowa膰, aby zagro偶enie wyeliminowa膰. Obecnie Porozumienie pracuje nad standardami bezpiecznej pracy, w kt贸rych znajd膮 si臋 informacje, jak przygotowa膰 i zabezpieczy膰 pracuj膮cych i stanowiska. – To wa偶ne, aby艣my w podobny spos贸b spe艂niali wymogi prawne i wymieniali si臋 dobrymi praktykami – komentuje Micha艂 Wasilewski, Koordynator Porozumienia dla Bezpiecze艅stwa w Budownictwie 鈥 Dopiero wtedy聽 zmniejszy si臋 liczba wypadk贸w. Dzi艣 sytuacja wymaga interwencji 鈥 dodaje.

Istotne jest r贸wnie偶 zabezpieczenie ca艂ej organizacji, cz臋sto zale偶nej od setek czy tysi臋cy ludzi oraz od dostawc贸w i kontrahent贸w, przed mo偶liwymi pokusami – cz臋sto wynikaj膮cymi z dobrych pobudek, a jednak bardzo niebezpiecznymi, nie tylko z powod贸w etycznych, ale te偶 biznesowych. W Skanska pracownicy dzia艂aj膮 nie tylko聽 zgodnie z wewn臋trznym 鈥濳odeksem post臋powania鈥. W tym roku firma wprowadzi艂a r贸wnie偶 te偶 鈥濳odeks dostawcy鈥. Tego typu dokumenty powinny sta膰 si臋 powszechniejsze na polskim rynku.

Wyzwanie drugie – koniec perspektywy unijnej 2020/23

autostrada-a1-projekt-pppP贸艂nocny odcinek autostrady A1, projektu wybudowanego w formule PPP Fot. Kacper Kowalski/ areomedia.pl dla Skanska

Chocia偶 fundusze UE nie sko艅cz膮 si臋 po roku 2020, to kolejna perspektywa mo偶e by膰 dla Polski mniej korzystna. Gorsza kondycja finansowa znajdzie odzwierciedlenie w znacznym obci臋ciu 艣rodk贸w na realizacj臋 potrzebnych inwestycji. Potrzebne b臋d膮 strategie i projekty unijne przygotowane pod instrumenty nakierunkowane sektorowo. Do tych ju偶 istniej膮cych: Horyzont 2020, CEF, Fundusz Junckera, do艂膮cz膮 nowe. Wzro艣nie tak偶e znaczenie wykorzystania funduszy zwrotnych. Ratunkiem mog膮 okaza膰 si臋 艣rodki przeznaczone na innowacyjno艣膰 i dzia艂ania zwi膮zane ze zmianami klimatu. Tego typu projekty powinny by膰 jednak przygotowywane ju偶 teraz, tak by ich realizacja pozwoli艂a na z艂agodzenie szoku po zmniejszeniu dop艂ywu z funduszy sp贸jno艣ci.

Poszukiwane b臋d膮 te偶 nowe sposoby pozyskiwania finansowania. W Polsce brakuje w tej chwili dobrze rozwini臋tych instytucji po偶yczkowych na szczeblu samorz膮dowym. To luka do nadrobienia. Konieczna b臋dzie tak偶e zmiana modelu wsp贸艂pracy z partnerami prywatnymi. Ju偶 w tej chwili bardzo zmieniaj膮 si臋 relacje pomi臋dzy stron膮 publiczn膮 a biznesem, cz臋sto wskazuje si臋 na brak rozwi膮za艅 w obszarze prawnym i narz臋dziowym. Wed艂ug Bartosza Mysiorskiego, Mened偶era ds. Rozwoju Projekt贸w PPP w firmie Dentons, prawdziwy problem le偶y jednak gdzie indziej:

– PPP jest doskona艂ym przyk艂adem rozwi膮zania praktycznie le偶膮cego na tacy. S膮 ju偶 dobre praktyki, zmieniaj膮 si臋 przepisy, s膮 narz臋dzia. Dowodz膮 tego projekty realizowane przez nieliczne, odwa偶ne samorz膮dy. Ale w艂a艣nie ta odwaga jest najwi臋ksz膮 barier膮 – wyj艣cie poza stref臋 komfortu, jak膮 stwarzaj膮 dobrze znane rozwi膮zania. PPP jest jak odje偶d偶aj膮cy ze stacji poci膮g. Ci, kt贸rzy wsi膮d膮 do niego teraz, dojad膮 daleko. Ci, kt贸rzy wskocz膮, tu偶 po tym, jak ruszy, mog膮 si臋 zrani膰, ale jeszcze zd膮偶膮. Pozostali po latach 2020/2023 obudz膮 si臋 w brutalnej rzeczywisto艣ci 鈥 komentuje.

Pozytywn膮 odpowiedzi膮 na zmniejszenie si臋 艣rodk贸w po 2023 mo偶e by膰 tak偶e 艂膮czenie funduszy UE z PPP czyli tzw. projekty mieszane (wcze艣niej zwane hybrydowymi).

– Umiej臋tno艣膰 艂膮czenia przez podmioty publiczne r贸偶nych 藕r贸de艂 finansowania, czyli prywatnego, unijnego i mimo wszystko publicznego –聽 w r贸偶nych formach, i generalnie umiej臋tno艣膰 wsp贸艂pracy z sektorem prywatnym mo偶e okaza膰 si臋 bardzo istotna, gdy we藕miemy pod uwag臋 inwestycyjne kierunki polityki europejskiej 鈥 podkre艣la Bartosz Mysiorski.

Wyzwanie trzecie – kurs na zielone

generation-park_projekt_skanska_property_polandGeneration Park 鈥 najwi臋kszy projekt biurowy Skanska Property Poland w Europie 艢rodkowo-Wschodniej

Budownictwo w Polsce b臋dzie musia艂o i艣膰 w kierunku zielonych rozwi膮za艅. Jest to zwi膮zane z rosn膮cymi wymaganiami klient贸w, ale przede wszystkim z szeregiem wymog贸w unijnych. Przyk艂adem mo偶e by膰 dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynk贸w, zgodnie z kt贸r膮 wszystkie obiekty wybudowane po 31 grudnia 2020 r. powinny niemal nie zu偶ywa膰 energii z zewn膮trz. Tymczasem Dodge Data & Analytics wskazuje, 偶e Polska jest jednym z kraj贸w o najni偶szej 艣wiadomo艣ci spo艂ecze艅stwa dotycz膮cej korzy艣ci z zielonego budownictwa i zajmuje dalekie miejsce obok Kuby, Brazylii czy Indii. 聽Brak wiedzy i odpowiedniego wsparcia ze strony administracji centralnej i samorz膮d贸w lokalnych jest g艂贸wnym hamulcem rozwoju tego rynku. Na horyzoncie wida膰 jednak pozytywne zmiany. Jak wynika z raportu Colliers International 鈥瀂ielone budynki w Polsce 2015鈥, w Polsce w zesz艂ym roku by艂o blisko 250 biurowc贸w certyfikowanych w systemie BREEAM lub LEED (60% wi臋cej ni偶 w 2014 r.). Z kolei w tym roku Skanska odda艂a do u偶ytku pierwsze osiedle mieszkaniowe certyfikowane w systemie BREEAM i realizuje kolejne.

– W Polsce zr贸wnowa偶one rozwi膮zania s膮 nadal stosowane sporadycznie, a odpowiednie regulacje u艂atwiaj膮ce tzw. zielone inwestycje nie s膮 wprowadzane w odpowiednim tempie. To sprawia, 偶e Polska jest w gronie najs艂abiej rozwini臋tych pa艅stw Europy pod wzgl臋dem efektywno艣ci energetycznej – informuje Adam Targowski, mened偶er ds. zr贸wnowa偶onego rozwoju w Skanska Property Poland.

Co jest potrzebne? Sprzyjaj膮ce przepisy i otwarto艣膰 zleceniodawc贸w. Prawo Zam贸wie艅 Publicznych okre艣la, 偶e kryterium ceny nie powinno mie膰 w przetargu wi臋kszej wagi ni偶 40%. Jednak to od zamawiaj膮cego zale偶y, czy pozosta艂e 60% wymusi rozwi膮zania zr贸wnowa偶one i efektywne energetycznie. Potrzebne s膮 te偶 rozwi膮zania technologiczne, kt贸re sprawi膮, 偶e zielone b臋dzie si臋 op艂aca膰: wysokowydajne panele fotowoltaiczne czy geotermia i inne systemy pozwalaj膮ce na du偶e oszcz臋dno艣ci w procesie eksploatacji budynk贸w jak np. zastosowanie wody szarej, wykorzystanie deszcz贸wki w budynkach, centralnych system贸w zmi臋kczaj膮cych wod臋, czy wprowadzenie o艣wietlenia LED wraz systemami sterowania. O recyclingu nie wspominaj膮c. Nie tylko na ma艂膮 skal臋. Ju偶 w tej chwili znajduj膮 si臋 firmy, kt贸re nowe drogi buduj膮鈥 ze starych. Tak robi np. Skanska, kt贸ra w takich wypadkach u偶ywa mieszank臋 pochodz膮c膮 z recyklingu materia艂u pozyskanego w czasie rozbi贸rki istniej膮cej drogi.

Ka偶dy trudny okres na rynku jest szans膮 na wprowadzenie nowych, lepszych rozwi膮za艅. Miejmy nadziej臋, 偶e tak si臋 stanie i w Polsce.

[1] Ile potrwa obserwowane wyhamowanie w sektorze budowlanym? Deloitte, pa藕dziernik 2016